چگونه توانستم مهارت بیان شفاهی دانش آموزان پایه دهم انسانی، به ویژه فائزه ، را تقویت کنم؟

مهارت بیان شفاهی یکی از مهم ترین توانایی های ارتباطی دانش آموزان در دوره متوسطه دوم است و نقش موثری در یادگیری، اعتمادبه نفس، مشارکت کلاسی، تعامل اجتماعی و موفقیت تحصیلی آنان دارد. در کلاس دهم انسانی مدرسه حانیه صرم در شهرستان کهک، با وجود علاقه مندی بیشتر دانش آموزان به مباحث درسی، مشاهده شد که برخی از آنان در بیان شفاهی، صحبت کردن در جمع، پاسخ گویی کلامی و ارائه دیدگاه های خود با دشواری روبه رو هستند. این مسئله به ویژه در مورد دانش آموزی به نام فائزه بیشتر نمود داشت؛ به گونه ای که هنگام پرسش شفاهی، ارائه مطلب یا مشارکت در گفت وگوهای کلاسی دچار اضطراب، مکث طولانی، صدای پایین، پرهیز از تماس چشمی و گاه سکوت می شد.با توجه به اهمیت تقویت مهارت بیان شفاهی دانش آموزان در پایه دهم انسانی و تاثیر آن بر رشد فردی و تحصیلی آنان، این اقدام پژوهی با هدف شناسایی عوامل ضعف بیان شفاهی و اجرای راهکارهای عملی برای افزایش اعتمادبه نفس، روانی کلام و مشارکت گفتاری دانش آموزان انجام شد. مسئله اصلی پژوهش این بود که چگونه می توانم با بهره گیری از روش های آموزشی، مشاوره ای و تعاملی، مهارت بیان شفاهی دانش آموزان، به ویژه دانش آموز موردنظر، را تقویت کنم؟هدف اصلی این اقدام پژوهی، تقویت مهارت بیان شفاهی دانش آموزان پایه دهم انسانی و کمک به کاهش اضطراب کلامی آنان در موقعیت های کلاسی بود. در کنار این هدف، افزایش اعتمادبه نفس، بهبود مشارکت فعال در کلاس، ایجاد فضای امن روانی برای صحبت کردن، تقویت توانایی ارائه شفاهی و افزایش جرئت ورزی در بیان نظرهای فردی نیز دنبال شد.این پژوهش از نوع اقدام پژوهی آموزشی بوده و در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۵ در کلاس دهم انسانی مدرسه حانیه صرم با حضور ۱۹ دانش آموز انجام شده است. برای گردآوری اطلاعات، از روش هایی مانند مشاهده مستقیم رفتار کلاسی، گفت وگو با دانش آموز، بررسی نحوه مشارکت او در فعالیت های شفاهی، گفت وگو با خواهر دانش آموز، مشورت با مشاور مدرسه و تحلیل وضعیت ارتباطی دانش آموز در موقعیت های مختلف استفاده شد.در مرحله تشخیص مسئله، مشخص شد که ضعف بیان شفاهی فائزه تنها به ناتوانی در درس یا کمبود اطلاعات مربوط نیست، بلکه عواملی مانند اضطراب هنگام صحبت در جمع، ترس از اشتباه کردن، نگرانی از قضاوت همکلاسی ها، پایین بودن اعتمادبه نفس کلامی و عادت نداشتن به مشارکت شفاهی در کلاس، در این مشکل نقش دارند. به همین دلیل، پس از مشورت با خواهر دانش آموز و مشاور مدرسه، مجموعه ای از راهکارهای تدریجی و حمایتی طراحی و اجرا شد.برای تقویت مهارت بیان شفاهی دانش آموزان، به ویژه فائزه ، ابتدا فضای کلاس به گونه ای مدیریت شد که دانش آموزان از اشتباه کردن نترسند و صحبت کردن در جمع را تجربه ای تهدیدکننده تلقی نکنند. سپس فعالیت های کوتاه و ساده گفتاری در کلاس طراحی شد؛ از جمله پاسخ های یک جمله ای، خواندن بخش های کوتاه از متن، بیان نظر شخصی درباره موضوعات درسی، گفت وگوهای دونفره، معرفی کوتاه یک مطلب، پرسش و پاسخ گروهی و ارائه های بسیار کوتاه.در مورد دانش آموز موردنظر، از روش تدریجی استفاده شد. ابتدا از او خواسته شد در جمع های کوچک تر یا در کنار یکی از دوستان مورد اعتماد خود صحبت کند. سپس با تشویق های کلامی، بازخورد مثبت و پرهیز از سرزنش، زمینه برای حضور بیشتر او در فعالیت های شفاهی فراهم شد. همچنین تلاش شد پرسش هایی متناسب با توانایی او مطرح شود تا بتواند تجربه موفقیت را در کلاس احساس کند. در ادامه، مسئولیت های کوچک کلاسی مانند خواندن یک جمله، توضیح یک مفهوم ساده یا بیان نتیجه یک فعالیت به او واگذار شد.از سوی دیگر، با مشاور مدرسه درباره راهکارهای کاهش اضطراب و افزایش اعتمادبه نفس دانش آموز گفت وگو شد. همچنین در گفت وگو با خواهر فائزه ، اطلاعات بیشتری درباره ویژگی های شخصیتی، شرایط خانوادگی، میزان تعامل او در خانه و علت احتمالی کم رویی یا ضعف بیان شفاهی به دست آمد. این همکاری باعث شد نگاه دقیق تر و انسانی تری نسبت به مسئله شکل گیرد و راهکارها تنها محدود به کلاس درس نباشد.پس از اجرای راهکارهای آموزشی، مشاوره ای و حمایتی، تغییرات مثبتی در رفتار کلامی دانش آموزان مشاهده شد. فضای کلاس صمیمی تر شد و دانش آموزان با آرامش بیشتری در فعالیت های شفاهی شرکت کردند. فائزه نیز به تدریج از حالت سکوت و پرهیز از پاسخ گویی فاصله گرفت و توانست در برخی موقعیت های کلاسی، جملات کوتاه تری را با صدای واضح تر بیان کند. همچنین میزان اضطراب او هنگام پاسخ دادن کاهش یافت و تمایل بیشتری برای مشارکت در فعالیت های گروهی نشان داد.از دیگر نتایج این اقدام پژوهی می توان به افزایش اعتمادبه نفس کلامی، بهبود ارتباط دانش آموز با معلم و همکلاسی ها، افزایش جرئت ورزی در بیان نظر، تقویت مهارت گوش دادن و صحبت کردن، و رشد تدریجی توانایی ارائه شفاهی اشاره کرد. همچنین مشخص شد که تقویت بیان شفاهی دانش آموزان نیازمند زمان، صبر، استمرار، تشویق هدفمند و شناخت دقیق شرایط فردی آنان است.نتایج این اقدام پژوهی نشان داد که ضعف بیان شفاهی دانش آموزان، به ویژه در دوره متوسطه دوم، تنها یک مشکل درسی نیست؛ بلکه مسئله ای چندبعدی است که با اعتمادبه نفس، اضطراب، تجربه های قبلی، نوع برخورد معلم، فضای روانی کلاس و حمایت خانواده ارتباط دارد. بنابراین، برای تقویت مهارت بیان شفاهی دانش آموزان باید از روش های تدریجی، تشویقی، مشارکتی و مشاوره ای استفاده کرد.تجربه این پژوهش نشان داد زمانی که دانش آموز احساس امنیت، احترام و پذیرش کند، آمادگی بیشتری برای صحبت کردن در جمع پیدا می کند. همچنین همکاری میان دبیر، مشاور مدرسه و خانواده می تواند نقش مهمی در شناسایی علت ضعف بیان شفاهی و رفع آن داشته باشد. بر این اساس، می توان گفت که استفاده از فعالیت های گفتاری کوتاه، ایجاد فرصت های برابر برای صحبت کردن، پرهیز از مقایسه دانش آموزان، تقویت اعتمادبه نفس و ارائه بازخورد مثبت، از راهکارهای موثر در تقویت مهارت بیان شفاهی دانش آموزان پایه دهم انسانی است.