بررسی تعارض حق مالکیت دیجیتال با اصل دسترسی آزاد به اطلاعات

عصر دیجیتال تحولی بنیادین در ماهیت اطلاعات و شیوه های تولید، توزیع و دسترسی به آن ایجاد کرده است. از یک سو، گسترش دارایی های دیجیتال مانند رمزارزها، توکن های غیرمثلی و داده های شخصی، مرزهای سنتی مالکیت را درنوردیده و از سوی دیگر، اصل دسترسی آزاد به اطلاعات به عنوان یکی از ارکان جوامع باز، بر حق شهروندان برای دسترسی به دانش بدون موانع مالی و قانونی تاکید دارد. هدف این پژوهش، بررسی نظام مند تعارض میان حق مالکیت دیجیتال و دسترسی آزاد به اطلاعات و ارائه چارچوبی برای ایجاد توازن در نظام حقوقی ایران است. روش پژوهش کاربردی-توسعه ای و کیفی با رویکرد توصیفی-تحلیلی و منابع کتابخانه ای است. یافته ها نشان می دهد دارایی های دیجیتال ماهیت دوگانه دارند و قاعده فقهی تسلیط در محیط دیجیتال با چالش های جدی مواجه است. قانون دسترسی آزاد به اطلاعات ایران با چهار چالش اصلی روبه روست. مصادیق تعارض در حوزه داده های پلتفرمی، هوش مصنوعی، متاورس و فناوری های DRM شناسایی شد. نتیجه آنکه رویکرد بهینه «سیاست تلفیقی» یا «تعادل پویا» است. سه راهکار اصالح قوانین موجود، تدوین قانون جامع مالکیت و داده های دیجیتال و بازتفسیر قاعده تسلیط برای نظام حقوقی ایران پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

حق مالکیت دیجیتال ، دسترسی آزاد به اطلاعات ، تعارض حقوقی ، قاعده تسلیط ، سیاست تلفیقی ، نظام حقوقی ایران