نقش هوش مصنوعی در بهبود طراحی برنامه درسی مدارس

هدف پژوهش حاضر، تبیین نقش هوش مصنوعی در بهبود طراحی برنامه درسی مدارس و ترسیم نقشه راهی برای گذار از الگوی «یک اندازه برای همه» به سوی برنامه های درسی پویا، داده محور و شخصی سازی شده است. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، کیفی با رویکرد توصیفی تحلیلی و راهبرد فراترکیب/مرور نظام مند است. بدین منظور، مقالات علمی، گزارش های پژوهشی و منابع تخصصی منتشرشده در بازه زمانی ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۴ در پایگاه های داخلی و بین المللی با استفاده از کلیدواژه های مرتبط با «هوش مصنوعی» و «برنامه درسی» بازیابی، غربال و از طریق کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. یافته ها نشان می دهد هوش مصنوعی در چهار ساحت اصلی بر طراحی برنامه درسی اثرگذار است: نخست، شخصی سازی و تطبیق پذیری محتوا از طریق تحلیل مستمر داده های عملکردی و شناختی دانش آموزان که به طراحی مسیرهای یادگیری متناسب با توان، علایق و سبک های یادگیری فردی منجر می شود. دوم، تحلیل داده های آموزشی (Learning Analytics) که با رصد «ردپاهای دیجیتال» یادگیری، امکان تصمیم گیری مبتنی بر شواهد، شناسایی شکاف های برنامه درسی و اصلاح مستمر سرفصل ها را فراهم می کند. سوم، خودکارسازی تولید و به روزرسانی محتوا با بهره گیری از مدل های زبانی بزرگ و هوش مصنوعی مولد که ضمن کاهش بار کاری طراحان، چرخه به روزسازی محتوا را کوتاه کرده و دسترسی به منابع چندرسانه ای و دسترس پذیر را گسترش می دهد. چهارم، طراحی مسیرهای یادگیری انعطاف پذیر که با استفاده از سیستم های توصیه گر، ساختار خطی و واحد برنامه درسی را به شبکه ای از مسیرهای درختی، فرارشته ای و بافت محور تبدیل می کند. در عین حال، نتایج حاکی از آن است که تحقق کامل این ظرفیت ها منوط به توجه جدی به ملاحظات اخلاقی (حریم خصوصی داده ها، سوگیری الگوریتمی)، الزامات زیرساختی و بازتعریف نقش های معلم و مدرسه است. بر این اساس، هوش مصنوعی نه جایگزین معلم، بلکه «توانمندساز انسانی» در طراحی و اجرای برنامه درسی تلقی می شود و موفقیت آن در گرو حفظ محوریت انسان و تربیت در تمامی مراحل است.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، برنامه درسی مدارس ، یادگیری شخصی سازی شده ، تحلیل داده های آموزشی