تبیین صدرایی تاثیر آمادگی جسمانی بر استکمال نفس در پرتو حرکت جوهری و علوم اعصاب شناختی

رویکردهای ثنوی گرایانه، بویژه دوگانه انگاری جوهری دکارت، که عالم را به دو ساحت متمایز «جوهر اندیشنده» و «جوهر ممتد» تقسیم می کرد، که چگونگی تعامل و ارتباط سببی میان این دو ساحت دچار بن بست های نظری انکارناپذیری بوده است. حکمت متعالیه با استوار ساختن نظام فلسفی خود بر اصولی چون «اصالت وجود»، «تشکیک در مراتب وجود»، «حرکت جوهری»، «اتحاد عاقل و معقول» و «جسمانیه الحدوث و روحانیه البقاء بودن نفس»، ثنویت تقابلی میان نفس و بدن را به یک وحدت مراتبی و ارگانیک مبدل ساخته، که در آن، بدن نه امری بیگانه، نه زندانی برای روح، و نه صرفا ابزاری منفعل، بلکه «مرتبه ی نازله ی وجود نفس»، «مرکب» و «بستر تکون» آن به شمار می رود. از این رو، هرگونه تغییر کیفی در بدن، بویژه از طریق فرآیندهای انضمامی و قابل مشاهده ای مانند «آمادگی جسمانی»، نمی تواند بی تاثیر بر مراتب و قوای نفسانی باقی بماند. این مقاله با بهره گیری از ظرفیت های تحلیلی و تبیینی حکمت متعالیه، و با پیوند نظام مند میان مفاهیم عمیق فلسفی آن و یافته های تجربی و میان رشته ای علوم اعصاب شناختی، فیزیولوژی ورزشی و روان شناسی، به تحلیل فلسفی سازوکارهای تاثیر «آمادگی جسمانی» بر فرآیند «استکمال نفس» می پردازد. فرضیه ی اصلی این پژوهش آن است که آمادگی جسمانی، از طریق سه ساز و کار وجودی و درهم تنیده ، به طور مستقیم و غیرمستقیم در فرآیند ارتقاء نفس نقش ایفا می کند. نخست تعدیل و تهذیب بستر مادی که با تمرکز بر مفهوم «روح بخاری» و تطبیق کارکردی آن با سیستم پیچیده ی «روان-عصب-غدد درون ریز-ایمنی شناسی»، تبیین می کند که چگونه آمادگی جسمانی با پالایش و بهینه سازی بستر فیزیولوژیک و عصبی، موانع ادراکی و عملی را از مسیر تدبیر نفس برداشته و زمینه ی مساعدتری را برای ظهور کمالات نفسانی فراهم می آورد. دوم تسری اشتدادی کمال است که با تکیه بر اصل «وحدت تشکیکی وجود» و «حرکت جوهری اشتدادی» نشان می دهد که چگونه کمالات وجودی حاصل شده در مرتبه ی بدن به نحو وجودی به مراتب عالی تر نفس «سرایت» کرده و موجب تقویت و اشتداد قوایی چون اراده، صبر، شجاعت، و اعتدال هیجانات می شود. سوم تقویت مستقیم قوا از طریق ریاضت مشروع است و با تاکید بر عنصر «نیت» و «آگاهی»، تمرین بدنی را به مثابه مصداقی از «ریاضت مشروع» تحلیل می کند که به طور مستقیم قوای نفس در ساحت های سه گانه ی نباتی، حیوانی و انسانی را تهذیب کرده و با مدیریت و کنترل قوای نازله، زمینه ی آزادسازی و شکوفایی قوای عقلانی و معنوی را مهیا می سازد.

کلیدواژه ها:

فلسفه صدرایی ، آمادگی جسمانی ، استکمال نفس ، نفس و بدن ، ریاضت مشروع