از آموزش رسمی تا ضیافت معنوی: اثربخشی رویکرد تلفیقی تجربه محور، حسی و نمادین در ایجاد انگیزه قرآنی دانش آموزان متوسطه اول

دوره نوجوانی (متوسطه اول) به دلیل تحولات شناختی، عاطفی و هویتی، مرحله ای حساس برای درونی سازی ارزش های دینی است. با این حال، آموزش رسمی قرآن در مدارس ایران اغلب با رویکردهای سنتی، غیرفعال و تکلیف مدار همراه است که به بی انگیزگی، انفعال و حتی گریز دانش آموزان از مفاهیم قرآنی می انجامد. هدف این مطالعه، طراحی، اجرا و ارزشیابی یک مداخله آموزشی نوآورانه تحت عنوان «طرح ضیافت قرآنی» با تکیه بر نظریه های یادگیری تجربه محور، رویکردهای چندحسی و نمادگرایی تربیتی در راستای تبدیل کلاس قرآن از یک «تکلیف درسی» به یک «تجربه معنوی لذت بخش» بود. این پژوهش از نوع اقدام پژوهی مشارکتی و روایت محور بود که در یک مدرسه متوسطه اول اجرا گردید. شرکت کنندگان شامل ۶۰ دانش آموز پایه هفتم تا نهم بودند. مداخله شامل پنج مولفه اصلی بود: (۱) مهندسی فضای فیزیکی و انتقال کلاس به نمازخانه، (۲) تحریک حواس از طریق رایحه درمانی با اسپند، (۳) نمادسازی عینی مفاهیم با «سفره قرآنی»، (۴) مدیریت مشارکتی و پذیرایی توسط دانش آموزان، و (۵) ارزشیابی تشویقی مبتنی بر حفظ موضوعی و کاربردی آیات. داده ها از طریق مشاهده مشارکتی، مصاحبه های نیمه ساختاریافته با دانش آموزان، یادداشت های تاملی معلم و بازخورد والدین جمع آوری و به روش تحلیل مضمون بررسی شدند. تحلیل داده ها به شناسایی شش مضمون اصلی منجر گردید: (۱) تغییر ادراک از «درس اجباری» به «فرصت آرامش»، (۲) افزایش شدید انگیزه حضور داوطلبانه، (۳) تثبیت حافظه بلندمدت آیات از طریق پیوندهای حسی-عاطفی، (۴) تقویت روحیه همکاری و از خودگذشتگی، (۵) کاربست آموزه های قرآنی در تعاملات خانوادگی و اجتماعی، و (۶) کاهش چشمگیر مشکلات انضباطی در زنگ قرآن. یافته ها حاکی از آن بود که استفاده هدفمند از نمادها و حواس، پلی میان دنیای ذهنی نوجوان و مفاهیم انتزاعی دینی ایجاد می کند. طرح ضیافت قرآنی نشان داد که با مداخلات ساده، کم هزینه و مبتنی بر روان شناسی رشد نوجوان می توان انگیزه درونی برای انس با قرآن را به طور معناداری افزایش داد. این طرح با حرکت از «آموزش کلام» به «تجربه کلام»، الگویی عملی برای احیای تربیت قرآنی در مدارس ارائه می دهد. پیشنهاد می شود معلمان با جرات مندی خلاقانه، فضای کلاس را از قیدوبندهای رسمی رها ساخته و به «ضیافتخانه ای» برای چشیدن طعم هدایت تبدیل کنند.

کلیدواژه ها:

تربیت قرآنی ، یادگیری تجربه محور ، انگیزه درونی ، نوجوانان ، محیط آرایی معنوی ، نمادگرایی آموزشی ، حفظ موضوعی.