بررسی انتقادات خونجی بر ابن سینا درباب انتاج صغرای ممکن در شکل اول

قیاس مختلط قیاسی است که جهات در مقدمات آن گوناگون باشند. درباره مختلطات شکل اول، ارسطو، فارابی، ابن سینا و فخر رازی، به درستی انتاج از صغرای ممکن باور دارند و برهمین اساس، آنان حتی صغراهای سالبه را نیز منتج می دانند؛ درحالیکه ایجاب صغرا شرط این شکل است. نتیجه مهم این دیدگاه، افزایش شمار مختلطات منتج این شکل است. اما منطق دانانی مانند خونجی، ابهری، کاتبی و تفتازانی با مطرح کردن فعلیت صغرا، نه تنها مختلط از صغرای سالبه و صغرای ممکن را عقیم می دانند، بلکه دیدگاه ابن سینا را ناسازگار با دیدگاه او در باب عقدالوضع می دانند. درنتیجه، حداقل ۲۶ مختلط از مختلطات شکل اول تنها به همین دلیل، عقیم دانسته می شوند؛ اما در میان متاخران، قطب رازی به دفاع قاطعانه از ابن سینا برخاست و آشکارا خونجی را به ناتوانی در فهم سخنان ابن سینا متهم کرد. بدین ترتیب، پرسش مهم این است که آیا چنین مختلطاتی منتج هستند یا خیر. این تحقیق، به منظور یافتن پاسخ این پرسش، کوشش دارد با بررسی دلایل هریک از دو طرف، به ارزیابی استدلال و نقدهای خونجی بپردازد. به نظر می رسد استدلال خونجی درعین حالی که مبتنی بر پیش فرض های مناقشه پذیر است، گرفتار چند اشکال بنیادین و تعمیم های ناصواب است؛ همان گونه که قطب رازی به برخی از آنها اشاره کرده است.

کلیدواژه ها:

شکل اول ، مختلطات ، ممکن ، عقدالوضع ، قضیه حقیقیه ، ابن سینا ، خونجی ، قطب رازی