<span dir="RTL" lang="FA">سیر تطور مسئله توحید در دیدگاه بوعلی سینا و علامه طباطبایی

مسئله توحید محوری ترین مقصد در حکمت اسلامی است. الهیات بالمعنی الاعم به مثابه قواعد تمهیدی برای ورود به مسائل خاص الهیات به ویژه مسئله توحید به شمار می آید. برخی از حکما تضلع خود را در کاربست این قواعد و اصول در مسئله توحید نشان داده اند. شیخ الرئیس در نگاشتن رساله مستقل درباره توحید به سان بسیاری از مسائل فلسفی در آغاز صف ایستاده و پیشگامی را برای خود مسجل کرده است. نخستین بار او «الرساله العرشیه فی توحیده تعالی و صفاته» را به عنوان رساله مستقل نگاشت و این مدخل را برای آیندگان گشود. این مسیر رونده ای به خود ندید تا نوبت به حکمای متعالی رسید. آنان متناوب در این موضع قلم فرسایی کردند و تفاضل نگاره های خود را با سایر نگاشته ها پرتوافکن کردند. مقایسه محتوایی، کمی و کیفی رساله «العرشیه» از ابن سینا به عنوان نخستین رساله با «رساله فی التوحید» از علامه طباطبایی به عنوان نگارنده معاصر، جلوه گر تاریخ درخشان و رو به تصاعد حکمت اسلامی به ویژه حکمت متعالیه است. توجه حکمای متعالی به آموزه های غنی، درس آموز و الهام بخش آیات و روایات، غنای داده ها و آموزه های فلسفی را تضمین و دامنه آن را گسترده ساخته است. مهم ترین امتیاز، جهش از توحید وجوب به توحید تشکیکی وجود و فراتر به توحید شخصی وجود است. تمایز در مبانی و رهیافت ها در پردازش های توحیدی این حکیم شاخص حکمت متعالیه مشهود است. برجسته سازی این تفاضل و تصاعد، شبهه تهی پنداشتن فلسفه اسلامی از محتوای معارف الهی از سوی فلسفه ستیزان را دفع و محتوای مستند حکمت الهی را نمایان می سازد.

کلیدواژه ها:

توحید واجب ، توحید وجود ، ابن سینا ، علامه طباطبایی