تقسیم‎بندی جریان های نواندیش دینی در جهان عرب معاصر/رحیم دهقان سیمکانی

عدم شناخت دقیق از جریان های نواندیش دینی و پیوندهای درونی آن ها، یکی از چالش های اساسی پیش روی پژوهشگرانی است که به بررسی اندیشه های عرفی در جهان معاصر می پردازند. مسئله اصلی این پژوهش آن است که جریان های نواندیش دینی در دوران معاصر در جهان عرب کدام اند و چه گونه های مختلفی از تقسیم بندی آن ها می توان ارائه کرد؟ روش پژوهش، توصیفی تحلیلی است و می کوشد ضمن تبیین گونه های ممکن تقسیم‎بندی این جریان ها، مهم‎ترین طرفدارن و اندیشمندان موثر آن‎ها را معرفی کند. یافته ها نشان می دهد که نواندیشان از حیث­های مختلف از جمله از حیث موضع آن‎ها در قبال فرهنگ غرب، از حیث نومعتزلی بودن یا نبودن، و براساس موضع آن‎ها در قبال رابطه دین و دنیا تقسیم‎بندی می شوند. به لحاظ نومعتزلی بودن یا نبودن، از سه جریان مهم در جهان عرب می­توان سخن گفت:الف) جریان لائیک در جهان اسلام؛ب) جریان روشنفکری اسلامی؛ج) گروه نومعتزله.همچنین از حیث موضع جریان­ها در قبال فرهنگ غرب سه جریان را می توان در جهان عرب برشمرد:الف) جریان پیرو سلف یا جریان موسوم به احیاء؛ب) سنت پیرو غرب یا جریان موسوم به لیبرال؛ج) موضع میانه­رو یا جریان موسوم به اصلاح.در این میان، مهم‎ترین نوع دسته­بندی در باب جریان­های فکری جهان عرب را می­توان با توجه به موضع نواندیشان در قبال رابطه دین و دنیا دانست که ذیل این تقسیم بندی نیز سه جریان عمده یعنی جریان علمای اصلاح، جریان مسیحیان غرب گرا و جریان علمانیون مسلمان در بین متفکران عرب قابل‎توجه محسوب می‎شوند.

کلیدواژه ها:

جریان شناسی ، نواندیشی ، روشنفکری ، نومعتزله ، علمانیون