تحلیل عنوان داستان های فارسی از ۱۳۵۷تا۱۳۸۰ از منظر زیبایی شناختی

عنوان، در جایگاه یک پدیده زبانی و نخستین مجرای ارتباطی میان نویسنده یک اثر با مخاطبان و همچنین به عنوان مولفه ای که در نگاه اول، زمینه و موضوع هر اثری را باز­می تاباند، از اهمیت بسیاری برخوردار است و طبیعتا این ارزشمندی و تاثیر بر روی آثار حوزه ادبیات داستانی به علت بهره مندی از قابلیت های زیبایی شناختی و ظرافت های خاص ادبی چشمگیرتر از سایر حوزه هاست. تحلیل عناوین از منظر زیبایی شناسی راه دستیابی به مجراهای متعددی از جمله حوزه مفاهیم، دلالت های زبانی، اشارت های نمادین و ... را پیش روی خوانندگان می گشاید. از همین رو در این مقاله بر اساس روش توصیفی – تحلیلی و بر مبنای مطالعات کتابخانه ای، عناوین ۵۰ اثر داستانی نوشته شده مابین سال های ۱۳۵۷ تا ۱۳۸۰ از منظر زیبایی شناختی و در ساحت های سه گانه دستوری، موسیقیایی و واژگانی مورد بررسی قرارگرفته اند. نتایج حاصل از این پژوهش در ساحت دستوری حاکی از آن است که گروه های اسمی دوجزئی که عمدتا به صورت ترکیب های وصفی و اضافی در عناوین به کار رفته اند، به علت تاثیرگذاری بیشتر در زمینه کشف ساختارهای معنایی و رمزی متن بیش از سایر ساخت های دستوری در عناوین به کار گرفته شده اند. از منظر موسیقیایی و در بخش موسیقی درونی، واج آرایی مصوت های بلند و سپس تکرار صامت های میانی و در بخش موسیقی معنوی نیز به ترتیب تلمیح و مجاز بیش از سایر صنایع در عناوین داستانی به چشم می خورند که به نوبه خود در ایجاد توازن آوایی بیشتر، حسن تصویرآفرینی و در نهایت پیدایی زوایای زیبایی شناسانه موثر عمل کرده اند. از منظر لایه واژگانی نیز عناوین دارای رویکرد سیاسی – اجتماعی و سپس عناوین ذهنی و انتزاعی بیشترین بسامد را به خود اختصاص داده و بدین گونه جلوه ای از ایدئولوژی های خاص نویسندگان و عواطف آن ها را به نمایش گذاشته اند.

کلیدواژه ها:

داستان ، زیبایی شناسی ، عنوان داستان ، دهه ۶۰ ، دهه ۷۰