تلفیق سدسازی و آبخیزداری در چارچوب پدافند غیرعامل و توسعه پایدار منابع آب

امنیت آبی در ایران به عنوان کشوری با اقلیم خشک و نیمه خشک، مستلزم تصمیم گیری هایی است که هم زمان منطق اقتصادی و الزامات پدافند غیرعامل را پوشش دهد. این مقاله با رویکرد تحلیلی -تطبیقی  سه سبد مداخله سدسازی، آبخیزداری و آبخوانداری (MAR) را ارزیابی می کند. چارچوب مطالعه شامل: (۱) تحلیل اقتصادی (هزینه های سرمایه ای/بهره برداری، منافع مستقیم و غیرمستقیم، تحلیل هزینه–فایده)؛ (۲) تحلیل پدافندی با شاخص های آسیب پذیری، تمرکز/پراکندگی، زمان بازیابی و ظرفیت سخت سازی تحت سناریوهای تهدید طبیعی و انسان ساخت؛ و (۳) تصمیم گیری چندمعیاره (MCDA) با وزن دهی اقتصادی و پدافندی و اجتماعی–زیست محیطی. شواهد بین المللی نشان می دهد راهکارهای طبیعت محور (آبخیزداری و MAR) می توانند در کنار زیرساخت های خاکستری کار کنند و در کاهش ریسک سیلاب، بهبود کیفیت آب، تقویت ذخایر زیرزمینی و تاب آوری شبکه موثر باشند. در مقابل، سدها مزیت مقیاس در تنظیم جریان و تولید انرژی دارند، اما به دلیل تمرکز زیرساختی، ریسک سیستمی و هدف پذیری بیشتری ایجاد می کنند و معمولا زمان بازیابی در آن ها طولانی تر است؛ بنابراین نیازمند الزامات سخت گیرانه ایمنی و نگهداشت اند. یافته های مطالعه- با اتکا به نمونه های مستند از تاب آوری زیرساخت آب و دستورالعمل های ایمنی سد را تایید می کند. بسته  هیبریدی شامل سدهای (بهینه مقیاس و سخت سازی شده) در ترکیب با شبکه گسترده آبخیزداری/آبخوانداری، بهترین سازگاری را با قیدهای اقتصادی، امنیتی و زیست محیطی ایران فراهم می کند و قابلیت فازبندی و مشارکت پذیری اجتماعی بالاتری دارد.

کلیدواژه ها:

سدسازی ، آبخیزداری ، آبخوانداری ، پدافند غیرعامل ، تاب آوری زیرساخت ، راهکارهای طبیعت محور ، تحلیل هزینه- فایده ، تصمیم گیری چندمعیاره