نقش رویکرد روایت محور در افزایش خلاقیت نوآموزان در فرایند طراحی معماری ( مطالعه موردی : دانشجویان مقدمات طراحی معماری)

ساختارمندی و تقویت مولفه های خلاقیت، از ارکان آموزش معماری به شمار می رود. در این میان، آموزش دروس پایه، به ویژه «مقدمات طراحی»، نقطه ی آغاز مواجهه ی دانشجویان معماری با این مقولات کیفی خلاقیت است. پژوهش های انجام شده در این زمینه نشان می دهد که فقدان روش های مدون، کلی بودن و عدم وضوح مراحل طراحی در این درس، موجب سردرگمی دانشجویان و گاها مانع بروز خلاقیت آن ها شده است. به نظر می رسد در این بین پیروی از روش های کلاسیک و سیستماتیک نسل های اولیه در روش طراحی، در این نازایی خلاقیت بی تاثیر نبوده است. در نسل های بعدی روش طراحی، که تمرکز بیشتری بر فرآیندهای شناختی و درون ذهنی تصمیم گیری ذهن صورت گرفته، بهره گیری از ظرفیت های عمومی و عینی زبان، توانسته دریچه خوبی برای روشنگری روشمندی طراحی و تقویت قوای مختلف ذهنی در خلاقیت فرم و معنا فراهم سازد. از این منظر، چگونگی بهره گیری از زبان کلامی و روش های روایت محور در فرآیند طراحی درس مقدمات طراحی و مقایسه ی آن با روش های غیرکلامی، از منظر متغیر «خلاقیت»، یکی از اهداف این پژوهش است. پرسش این پژوهش، چیستی و چگونگی امتزاج زبان کلامی با زبان تصویر در فرآیند شناختی تولید فرم های پایه در درس های مقدماتی معماری است. به طور مشخص تر، این پرسش مطرح است که آیا استفاده از زبان کلامی می تواند به افزایش خلاقیت در زبان تصویر منجر شود(؟) این مسئله، پرسش محوری تحقیق حاضر را شکل می دهد. برای تحقق این هدف، روش پژوهش حاضر نیمه تجربی و حاصل تامل بر گزارش ثبت شده از فرآیند تدریس در کلاس مقدمات طراحی است. طرح مورد استفاده در این پژوهش، طرح پیش آزمون- پس آزمون دوگروهی آزمایش و کنترل و جامعه ی آماری آن، ۳۰نفر از دانشجویان این درس بوده است. ابتدا بر اساس طرح­های ارائه شده پیش آزمون انجام گرفته و نمرات خلاقیت در چهار مولفه ی «امکان پذیری»، «تازگی»، «زیبایی» و «کارایی» که هر یک شامل پنج شاخص بودند، مورد ارزیابی قرار گرفت. این شاخص ها با نظر اساتید تعیین شدند. پس از مداخله آزمایشی (اجرای پروتکل آموزش ۱۶جلسه در دو کلاس مقدماتی طراحی بود برگزار شد)؛ نسبت به اجرای پس آزمون اقدام و ارزیابی نهایی با هدف سنجش سطح خلاقیت دانشجویان صورت گرفت. جهت بررسی آماری از تحلیل کوواریانس چند متغیره استفاده گردید. جهت تجزیه و تحلیل از نرم افزار آماری SPSS استفاده گردید. نتایج بررسی ها حاکی از آن است که طراحی روایت محور، همراه با تمرینات مرتبط بصری و کلامی، بازخورد مثبتی در پیشبرد و تسهیل فرآیند طراحی و افزایش خلاقیت نوآموزان معماری دارد.

کلیدواژه ها:

Narrative-based approach ، creativity ، design process ، architectural design basics ، رویکرد روایت محور ، خلاقیت ، فرایند طراحی ، مقدمات طراحی معماری