ارزیابی سیستمی و جامع خشکسالی کلانشهر تهران در سه دوره زمانی سال های ۱۳۹۰،۱۳۹۵،۱۴۰۰

اهداف: این پژوهش با رویکردی چندسیستمی به شناسایی عوامل آسیب پذیری تهران در برابر خشکسالی پرداخته و نقش مدیریت نهادی را در بازتولید تاب آوری شهری از طریق تحلیل ابعاد اجتماعی، اقتصادی، محیط زیستی، کشاورزی، منابع آب و صنعت بررسی می کند. روش ها: این پژوهش با استفاده از نظرات کارشناسان و داده های آماری سالهای ۱۳۹۰، ۱۳۹۵ و۱۴۰۰ بر طبق مستندات مرکز آمار ایران، شاخص های آسیب پذیری تهران را محاسبه کرده است. روش تحقیق شامل نمونه گیری مونت کارلو(۵۰ نفر از مدیران و متخصصان) و تحلیل رگرسیون خطی چندمتغیره با استفاده از SPI(شاخص استاندارد شده بارش) وSPEI(شاخص استانداردشده بارش-تبخیرو تعرق) برای سنجش تاب آوری خشکسالی باCDVI (شاخص آسیب پذیری جامع) است. یافته­ها: خشکسالی در تهران بیشتر تحت تاثیر عوامل انسانی و مدیریتی (مانند برداشت بی رویه آب و توسعه ناپایدار) است تا عوامل اقلیمی. سیستم های اجتماعی(CDVI=۰.۷۲)و اقتصادی(CDVI=۰.۶۸) بیشترین آسیب پذیری را داشتند، در حالی که سیستم محیط زیستی تنها سیستم با همبستگی معنادار با متغیرهای اقلیمی بود. شاخص های مدیریتی مانند هماهنگی بین نهادها، تخصیص منابع، و مشارکت عمومی به عنوان عوامل کلیدی تاب آوری شناسایی شدند. نتیجه­گیری: تاب آوری تهران در برابر خشکسالی بیش از آنکه متاثر از عوامل اقلیمی باشد، محصول مدیریت ناپایدار منابع و ضعف حکمرانی نهادی است. تشکیل نهاد فرابخشی مدیریت خشکسالی، اصلاح نظام قیمت گذاری آب و اجرای برنامه های ظرفیت سازی محلی، تقویت نهادها، مدیریت یکپارچه منابع آب، و توسعه زیرساختهای مقاوم به عنوان راهکارهای کلیدی پیشنهاد می شوند. همچنین بایستی برنامه های طولانی مدت با تمرکز بر کاهش عوامل انسانی آسیب پذیری طراحی شوند.

کلیدواژه ها:

Drought assessment ، resilient city ، institutional management role ، Tehran metropolis ، ارزیابی خشکسالی ، شهرتاب آور ، نقش نهادی مدیریتی ، کلانشهر تهران