شناسایی و سطح بندی عوامل اثربخش محیط های طبیعی درون شهری بر ارتقای سلامت روان شهروندان ( مطالعه موردی محلات منتخب شهر همدان)

رشد شتابان شهرنشینی در دهه های اخیر، الگوهای زندگی شهری را دگرگون کرده و پیامدهای گسترده ای در ابعاد زیست محیطی، روانی و اجتماعی برجای گذاشته است. تراکم بالای ساختمان ها، کاهش فضاهای باز و محدود شدن ارتباط انسان با طبیعت، از عواملی هستند که کیفیت زیستی شهروندان را با چالش مواجه کرده اند. در واکنش به این وضعیت، شهرسازان و برنامه ریزان شهری به طور فزاینده ای به رویکردهای مبتنی بر طبیعت گرایش پیدا کرده اند؛ رویکردی که می کوشد حضور طبیعت را نه به عنوان عنصری تزئینی، بلکه به صورت ساختاری و کارکردی در بافت شهر بازآفرینی کند. بنابراین هدف پژوهش حاضر، شناسایی و سطح بندی عوامل اثرگزار حیط های طبیعی درون شهری بر ارتقای سلامت روان شهروندان در محلات منتخب شهر همدان است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و  از منظر ماهیت و روش کیفی است. در این راستا، از تکنیک دلفی فازی با اخذ نظرات خبرگان، برای شناسایی ابعاد و مولفه های موثر بر تبیین محیط های طبیعی درون شهری بر ارتقای سلامت روان شهروندان استفاده شد، سپس با استفاده از رویکرد ساختاری- تفسیری (ISM) به سطح بندی و چگونگی روابط بین مولفه ها پرداخته شد. جامعه پژوهش شامل، ۱۵ نفر از خبرگان حوزه های محیط های طبیعی درون شهری بر سلامت روان شهروندان در محلات منتخب شهر همدان محلات کوی پردیس و جولان محله با روش نمونه گیری هدفمند و به روش گلوله برفی انتخاب شدند. یافته های تحلیلی مبتنی بر شاخص های تحقیق نشان می دهد که شاخص هایی مانند کیفیت هوا، دسترسی کودکان به فضای سبز، احساس تعلق به طبیعت محله، و مشارکت شهروندان بیشترین تاثیر را در بهبود سلامت روان شهروندان دارند. رویکرد ساختاری-تفسیری نشان داد سلامت روان شهروندان در سطح اول ، شهر طبیعت گرا و شاخص اجتماعی طبیعت گرایی در سطح دوم ، شاخص اقتصادی طبیعت گرایی در سطح سوم قرار دارد. شهرهایی که از مدل شهر طبیعت گرا پیروی می کنند، توان بالاتری در کاهش آسیب های روانی، ارتقاء پایداری محیطی، و افزایش شاخص های رضایت مندی عمومی دارندبعد اجتماعی و فرهنگی طبیعت گرایی باید هم پای سرمایه گذاری کالبدی مورد توجه قرار گیرد، چراکه بدون مشارکت فعال شهروندان و آموزش های زیست محیطی، تحقق شهر طبیعت گرا به موفقیت نخواهد رسید.