مروری بر مواد پیشرفته جهت رهایش تدریجی و آهسته دارو در بدن

سامانه های کلاسیک رهایش دارو، نظیر قرص های سریع الاثر و تزریقات متداول، همواره با محدودیت هایی چون حلالیت ضعیف دارو، زیست سازگاری پایین، حذف سریع از بدن و ناتوانی در کنترل زمان و مکان رهایش مواجه بوده اند. این چالش ها موجب کاهش اثربخشی درمان و افزایش نوسانات غلظت دارو در بدن می­شود. اخیرا، پیشرفت در فناوری مواد، نانوفناوری، مهندسی زیستی و مدل سازی رایانه ای مسیر جدیدی در طراحی سامانه های دارورسانی گشوده است. در این مطالعه انواع مختلف سامانه های دارورسانی شامل نانوذرات پلیمری، میسل ها، لیپوزوم ها، هیدروژل های تزریقی، ایمپلنت های آهسته رهش، سامانه های اسمزی، نانوژل­ ها و درخت­سان ­ها مورد بررسی و مقایسه قرار گرفتند. روش کار بر پایه مرور روایی منابع علمی معتبر، مقالات پژوهشی، یافته های بالینی و آزمایشگاهی، و پتنت ­ها از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵ با جستجو در پایگاه های چندرشته ای PubMed ،Scopus و Web of Science طراحی شد. بر اساس منابع بررسی شده، ترکیب مواد هوشمند با پلتفرم های قابل برنامه ریزی مانند ایمپلنت ­ها و سامانه های پاسخ دهنده به محرک (مانند pH، دما، آنزیم، redox، میدان مغناطیسی و ...) می تواند رهایش هدفمند و زمان مند دارو را به شکل چشم گیری بهبود بخشد. همچنین، سامانه هایی نظیر داربست­ های عروقی پوشش­دار دارویی، پمپ های ایمپلنتی، و ریزتراشه های تنظیم شونده رهایش پایدار را در کاربردهای مزمن مانند دیابت، سرطان، و دردهای نوروپاتیک ممکن می سازند. بطور خلاصه، با گردآوری دستاوردهای پژوهشی موجود و تحلیل مروری فناوری های نوظهور، چارچوبی راهبردی برای طراحی سامانه های دارورسانی نسل آینده ارائه شده و نتایج این مطالعه، زمینه ساز توسعه درمان های دقیق، شخصی سازی شده، و دارای اثربخشی بلندمدت در حوزه های گوناگون پزشکی خواهد بود.

کلیدواژه ها:

سامانه های دارورسانی ، رهایش کنترل شده ، دارورسانی هوشمند ، نانوحامل