سرمایه اجتماعی، نهادهای میانجی، و دولت محلی (مطالعه موردی: خوشه صنعتی شیلات چابهار و کنارک)

هدف: در این پژوهش، با مطالعه وضعیت سرمایه اجتماعی در خوشه صنعتی شیلات چابهار و کنارک و آثار اقتصادی مورد انتظار از آن، کوشش شد موانع شکل گیری و اثربخشی سرمایه اجتماعی در این خوشه واکاوی شود. روش پژوهش: روش پژوهش مورد استفاده تلفیقی از دو روش کیفی و کمی بود و علاوه بر مطالعه اسناد مرتبط با ۱۱ نفر از افراد مطلع کلیدی مصاحبه شد و ۶۱ پرسشنامه نیز توسط مدیران واحدهای تولیدی خوشه تکمیل شد. تحلیل پرسشنامهها با استفاده از SPSS و تحلیل مصاحبهها با تحلیل تماتیک صورت گرفت. یافتهها: مطابق یافتههای پژوهش، وضعیت اعتماد و همچنین روابط و مشارکت شبکهای در خوشه صنعتی شیلات چابهار و کنارک کمی بالاتر از حد متوسط است. با این حال، این ارتباط ها و مشارکت ها در قالب تشکل ها و انجمن های تخصصی نهادینه و تثبیت نشده است. و بنابراین می توان گفت سرمایه اجتماعی در خوشه محدود متخلخل و شکننده و در نتیجه غیر اثربخش است. نتایج پیمایش رابطهای معنادار میان سرمایه اجتماعی و آثار (مثبت) اقتصادی را نشان نداد. با این حال، یادگیری زایشی در خوشه وضع نسبتا مطلوبی دارد. اما کنشهای جمعی و هزینه معادلات وضع مناسبی ندارد. همچنین، شواهد قابل توجهی از عدم تقارن قدرت در درون خوشه شیلات به دست نیامد. بنابراین با پیامدهای منفی سرمایه اجتماعی مواجه نیستیم. نتیجه : در جمعبندی میتوان گفت نوع سرمایه اجتماعی در این خوشه در حد متوسط و عمدتا از نوع «سرمایه اجتماعی برونگروهی» است. اما با توجه به اینکه این اعتمادها و ارتباطها در انجمن ها و کنسرسیوم ها نهادینه و تثبیت نشده است، نیز به صورت عمودی (در زنجیره ارزش صنعت شیلات) گسترش نیافته، همچنین در سطح ملی متوقف مانده و در سطح فراملی گسترش نیافته، میتوان نتیجه گرفت که این سرمایه اجتماعی به شدت محدود و غیر اثربخش است. این وضعیت سرمایه اجتماعی در خوشه شیلات چابهار و کنارک ناشی از عدم بهرهمندی از مدل توسعه دریامحور در منطقه، عدم «استقلال حکشده» دولت، و انفعال نهادهای میانجی صنعتی و بازرگانی در منطقه است.

کلیدواژه ها:

استقلال حکشده دولت ، خوشه صنعتی ، سرمایه اجتماعی ، نهادهای میانجی