پیامدهای اجتماعی حضور کنیزان در قرون نخستین اسلامی

کنیزان، زنان و دخترانی از طبقات مختلف جامعه بودند که از طریق ناامنی، اسارت و تجارت به تصرف در می آمدند و مانند کالا، قابل خریدوفروش بودند. این کنیزان، طبق شرایط فرهنگی و اجتماعی جامعه اسلامی در بیشتر عرصه های زندگی، حضوری فعال داشتند و تاثیراتی بر جای گذاشتند؛ بنابراین بررسی وضع زندگی آنان، به شناخت تاریخ اجتماعی و فرهنگی آن دوران کمک شایانی می کند؛ بر همین اساس، پژوهش پیش رو با طرح این پرسش محوری که کنیزان چه پیامدی بر ساختار اجتماعی داشته اند؟ این موضوع را با رویکرد توصیفی- تحلیلی و مبتنی بر اطلاعات کتابخانه ای به بحث و بررسی گذاشته است. یافته های پژوهش حکایت از آن دارد که حضور کنیزان در اجتماعات مسلمانان به عنوان کالای انسانی، پیامد مختلفی بر نهادهای فرهنگی و اجتماعی داشته است و به نظر می رسد برخی از پیامدها از مهم ترین مولفه هایی بودند که جامعه برای الگوپذیری رفتار زنان از آن بهره می برد. یکی از بارزترین تاثیرات آنان، تنزل جایگاه زنان به عنوان وجودی عقلانی بوده است که با گسترش عوام گرایی و ایجاد ناامنی جامعه، زنان آزاد را به ورطه افول سوق داد و سبب تنزل نهاد خانواده شد و چالش های نیز در اصل و نسب خلافت ایجاد کرد. علاوه بر این، پیامدهای ورود کنیزان در ادبیات و شعر نیز بازتاب داشته و بر حوزه اندیشه و نگرش جامعه تاثیرگذار بوده است.

کلیدواژه ها:

کنیزان ، اسلام ، خلافت عباسی ، زنان ، خانواده