تحلیل استعاره های مفهوم «خشم» در روایات امام رضا علیه السلام با تاکید بر تربیت اخلاقی-هیجانی

پژوهش حاضر با رویکرد معناشناسی شناختی به تحلیل مفهوم سازی خشم در مرویات رضوی می پردازد و تبیین می کند که استعاره های مفهومی چگونه درک انسان از خشم الهی و انسانی را سامان می دهند. پیکره پژوهش مشتمل بر چهل روایت از امام رضا علیه السلام درباره خشم است که با رویکرد شناختی و ابزار استعاره مفهومی تحلیل شده اند. یافته ها نشان می دهد خشم در این روایات در سه ساحت الهی، انسانی و شیطانی قرار می گیرد. در ساحت الهی، خشم از طریق حوزه های نیرو، فاصله و آتش مفهوم سازی شده است. این حوزه های مبدا نقش بازدارنده در تربیت انسان دارند و پیامدهای شدید گناه را یادآور می شوند. این خشم برخاسته از ارزش های اخلاقی و در جهت اصلاح انسان هاست، نه انتقام شخصی. چنین الگویی، خشم اخلاق مدار انسانی را موجه و هدفمند می سازد.منشا خشم الهی در دو سطح اعتقادی و رفتاری تقسیم می شود. خشم در ساحت انسانی، بر اساس ماهیت و چگونگی مواجهه قابل تفکیک است. حوزه های حرکت، عدم تعادل، نیرو، حرارت، کوه، کلید و ماده، مفهوم ساز ماهیت خشم هستند و حوزه نیرو در مواجهه با خشم نمود می یابد. خشم شیطانی بر مبنای دارو مفهوم سازی شده که بیانگر سوءاستفاده شیطان از این حس به عنوان ابزار اغواگری و اختلال شناختی است. از منظر تربیت هیجانی، تحلیل روایات خودآگاهی هیجانی، مهار خشم، تعادل روانی، مرزبندی اخلاقی و بخشش آگاهانه را برجسته می کند. خشم در این مرویات به عنوان حسی پذیرفته شده در انسان قلمداد شده و وقتی به خشم سازنده تعبیر می شود که مهار گردد و به رشد اخلاقی بینجامد. دست یافتگان به این مرتبه، در زمره مومنان، برترین مردم و محسنان شمرده می شوند.

کلیدواژه ها:

روایات رضوی ، استعاره مفهومی ، تحلیل شناختی عواطف ، تربیت هیجان ، خشم