خانواده مقدس به عنوان محور زیارت (مقایسه تطبیقی کلیسای ارتدکس قبطی و شیعه امامیه با تاکید بر فرمایشات امام رضا علیه السلام)

زیارت از مفاهیم کانونی در ادیان ابراهیمی است و بنیاد آن بر «مکان مقدس» استوار است؛ مکانی که تقدس خود را از پیوند با مبدا غیبی و خداوند متعال می گیرد. حقیقت الهی به شیوه های گوناگون تجلی می یابد و گاه یک خانواده، خود تجسم امر الهی شده و مکان های اقامت یا عبورشان به زیارتگاه بدل می شود. مقاله حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد تطبیقی، مفهوم «خانواده مقدس» را در مسیحیت قبطی و شیعه امامیه و نقش آن را در شکل گیری زیارت واکاوی کرده است. یافته ها نشان می دهد حضور مریم مقدس، عیسی مسیح و یوسف نجار در شمال مصر، بعدی نوین به زیارت در کلیسای ارتدکس قبطی بخشیده و استقرار آنان در مکان های مختلف، آن مواضع را به زیارتگاه تبدیل کرده است. غایت زیارت در کلیسای قبطی، تشبه به خداوند و اتحاد با مسیح است. در مذهب شیعه نیز «اهل بیت علیهم السلام» در فرایند تقدس یابی نقشی محوری دارند و حضور ایشان یا مکان های منتسب به آنان، موجب تکون مفهوم زیارت شده است. آموزه های امام رضا علیه السلام دریچه ای متمایز به فلسفه زیارت می گشاید. ایشان «تجدید عهد زائر با امام معصوم علیه السلام» را جوهره زیارت می دانند. این پیمان التزام به ولایت را در دنیا استحکام می بخشد و شفاعت امام را در قیامت برای زائر به ارمغان می آورد. بر این اساس، اگر غایت زیارت در سنت قبطی «تشبه به خداوند» است، در سنت شیعی و بر مدار کلام رضوی، غایت زیارت «تجدید پیوند ولایی با امامی زنده و حاضر» است.

کلیدواژه ها:

خانواده ، زیارت ، شیعه ، اهل بیت علیهم السلام ، کلیسای ارتدکس قبطی ، امام رضا علیه السلام