واکاوی مفهوم مذاکره سیاسی و ابعاد آن در سیره امام رضا علیه السلام

این نوشتار با مفهوم شناسی مذاکره سیاسی، به بررسی تطبیقی گفتگوهای امام رضا علیه السلام با مامون و اصول حاکم بر آن می پردازد. پژوهش حاضر با اتخاذ رویکرد توصیفی-تحلیلی و مبنا قراردادن مفهومی شاخص از «مذاکره سیاسی»، به واکاوی تطبیقی گفتگوهای تحمیلی امام رضا علیه السلام با مامون در جریان ولایت عهدی می پردازد. یافته ها نشان می دهد این مذاکره در گونه «درون دینی/میان حزبی» و سطح «شخص معصوم با حاکم غاصب» قابل طبقه بندی است که در شرایط اکراه، طی دو مرحله نیابتی و مستقیم تحقق یافت. تحلیل اصول حاکم بر این مذاکره در سه ساحت رفتاری، بیانی و پنداری، الگویی از دیپلماسی شیعی را ترسیم می نماید: «نرمش مصلحت آمیز» و «پایبندی به پیمان» در بعد رفتاری، «مراعات حکمت در گفت وگو» و «صراحت در بیان شروط» در بعد بیانی و «هوشیاری و عدم اعتماد کامل» در کنار «اقناع افکار عمومی» در بعد پنداری. دستاوردهای راهبردی این مذاکره نشان می دهد که امام با تدبیری هوشمندانه، علی رغم پذیرش ظاهری ولایت عهدی عملا با درج شروط محدودکننده، نقش موثری در ساختار قدرت ایفا نکرد و مامون را از دستیابی به اهداف سیاسی اش ناکام گذاشت. این واقعه تجلی عقلانیت سیاسی و التزام به اصول اخلاقی در مکتب اهل بیت علیهم السلام و الگویی الهام بخش برای سیاست ورزی دینی است.

کلیدواژه ها:

مذاکره سیاسی ، امام رضا علیه السلام ، مفهوم شناسی ، اصول مذاکره