بازاندیشی در احراز رابطه سببیت با توجه به سوگیری های شناختی قضات

بخش بزرگی از فرایند شناختی و تفسیری انسان به صورت ناخودآگاه شکل می گیرد. در برخی مواقع که تصمیم گیری آگاهانه است نیز تفکر و نحوه تصمیم گیری فرد متاثر از فرایند ناخودآگاهی است که بر ذهن او سیطره دارد و در این مرحله است که سوگیری های شناختی رخ می دهد. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از یافته های مستقیم روانشناسی در حقوق، در پاسخ به چگونگی اثرگذاری سوگیری های شناختی در قضاوت قاضی از حیث احراز رابطه سببیت، درمی یابد که عدم قطعیت نظام حقوقی در مساله رابطه سببیت و ارجاع دکترین حقوقی به عرف برای تشخیص سبب، موجب شده که قاضی برای احراز عرف، از ابزارهایی چون نظریه کارشناس استفاده کند و با فرض کردن خود به عنوان یکی از اعضای متوسط و عادی جامعه، درباره مساله انتساب مسوولیت تصمیم گیری نماید؛ امری که موجب بروز و تاثیر سوگیری های شناختی می شود. اگرچه قضات بدون سوگیری ها امکان انشای رای نخواهند داشت و این امور همانند فرایند رویابینی، به شکل ناخودآگاه رخ می دهد و قابل کنترل نیست، اما آگاهی به این سوگیری ها می تواند تا حدی به کنترل آثار سوء آن در تصمیمات قضایی بینجامد.

کلیدواژه ها:

رابطه سببیت ، سوگیری های شناختی ، عرف ، قضات ، مدل داستانی ، مسوولیت مدنی