گونه شناسی و هرمنوتیک «استدلال حقوقی» با واکاوی مفهومی در چارچوب فلسفه حقوق

استدلال حقوقی به مثابه رکن بنیادین فرایند قضایی، همواره در معرض مواجهه با چالش هایی نظری در باب چیستی، حدود و روش شناسی تفسیر قواعد حقوقی بوده است. پرسش محوری آن است که آیا می توان گونه های متنوع استدلال حقوقی را در قالب چارچوبی مفهومی و در پرتو فلسفه حقوق صورت بندی نمود و نسبت آن ها با مبانی معرفتی، اخلاقی و ساختاری حقوق چیست. این پرسش به ویژه در دوران معاصر و در برابر مسائل نوظهور اجتماعی و اخلاقی، اهمیتی فزاینده می یابد. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی- تحلیلی، دو گونه متمایز استدلال را واکاوی می نماید: نخست، رویکرد درون ساختاری که بر سازکارهای تفسیری درون متن حقوقی تمرکز دارد و در پی حفظ انسجام و قطعیت نظام حقوقی است؛ و دوم، رویکرد برون ساختاری که با نظر به عدالت، اخلاق و مصالح اجتماعی، به بازخوانی معنای حقوق می پردازد. یافته ها حاکی از آن است که قاضی کارآمد، ناگزیر از تلفیق این دو رهیافت است تا بتواند پاسخ گوی واقعیت های پیچیده و ارزش مدار امروزی باشد. بدین سان، تقویت تربیت نظری اخلاقی، بازاندیشی در روش شناسی تفسیر و تشویق پژوهش های میان رشته ای، از لوازم نیل به دستگاه قضایی پویا و متعهد است.

کلیدواژه ها:

استدلال درون ساختاری ، استدلال برون ساختاری ، تفسیر ، فلسفه حقوق