توزیع و ویژگی های مورفولوژیک میکروپلاستیک ها در خاک های سطحی چهار منطقه اقلیمی استان فارس

میکروپلاستیک ها به عنوان یک معضل نوظهور، پایداری اکوسیستم های خاکی و سلامت انسان را با تهدید جدی مواجه کرده اند. با توجه به نقش خاک به عنوان مخزن اصلی آلاینده های پلیمری، درک رفتار این ذرات در اقلیم های مختلف برای مدیریت خطرات محیطی ضروری است. هدف این پژوهش بررسی توزیع و ویژگی های مورفولوژیک (شکل، رنگ و اندازه) میکروپلاستیک ها در خاک های سطحی چهار منطقه اقلیمی استان فارس (مناطق داراب، دشت ارژن، سپیدان و سروستان) می باشد. ۲۷ نمونه خاک سطحی جمع آوری و ذرات پلاستیک با روش جداسازی چگالی بر پایه محلول اشباع کلرید روی استخراج شدند. شناسایی ذرات به وسیله استریومیکروسکوپ و تعیین ترکیب پلیمری با طیف سنجی رامان انجام شد. نتایج نشان داد که از مجموع ۱۲۸ ذره شناسایی شده، شکل رشته ای (۴۱/۹۱%) الگوی غالب در تمامی مناطق است، با این حال منطقه سروستان با ۱۰۰% شکل رشته ای و داراب با بیشترین سهم ذرات صفحه ای، تفاوت های قابل توجهی داشتند. رنگ غالب در مناطق ارژن و سروستان سیاه بود، در حالی که در منطقه سپیدان، غلبه رنگ آبی-سورمه ای و پلیمر پلی آمید (۶۷/۶۶%) بازتابی از کاربری مرتعی-گردشگری و اقلیم پرباران منطقه است. بیشترین سهم اندازه ذرات میکروپلاستیک مربوط به کلاس ۲۵۰ تا ۵۰۰ میکرومتر (۳۰/۴۶%) در سپیدان بود، اما ذرات درشت تر (بزرگتر از ۱۰۰۰ میکرومتر) عمدتا در اراضی بایر سروستان مشاهده شدند. یافته های طیف سنجی رامان نیز غلبه پلی آمید را تایید کردند. به طور کلی، نتایج نشان داد اگرچه بین فراوانی میکروپلاستیک ها و متغیرهای اقلیمی دما و بارش رابطه مستقیم و معنی داری مشاهده نشد، اما اقلیم از طریق تاثیر بر فرآیندهایی مانند رواناب، فرسایش سطحی و پویایی رسوبات، در کنار منابع محلی و نوع کاربری اراضی، نقش غیرمستقیمی در توزیع اندازه و ویژگی های مورفولوژیک میکروپلاستیک ها ایفا می کند. بر این اساس، در مناطق پرباران مانند سپیدان و مناطق خشک مانند سروستان، راهبردهای مدیریتی متناسب با شرایط اقلیمی و کاربری اراضی ضروری است.

کلیدواژه ها:

اقلیم ، آلودگی میکروپلاستیک ، طیف سنجی رامان ، کاربری اراضی