کاربست جامعه شناسی در مطالعه تاریخی و آسیب گاه های آن: نقد و ارزیابی کتاب ساختار نهاد و اندیشه دینی در ایران (تاریخ تحولات دینی ایران در سده های دهم تا دوازدهم هجری قمری)

ظهور مکتب فقهی اخباری در سده یازدهم، مقارن پادشاهی صفویان، نهاد دینی امامیه را در مسیری سرنوشت ساز قرار داد. دامنه تاثیرگذاری نظریه اخباری بر فقاهت و اجتهاد امامیه به اندازه ای بود که توجه اغلب تاریخ­نگاران و صفوی پژوهان از جمله منصور صفت گل را به خود جلب کرده است. چشم انداز جامعه شناختی صفت گل در مطالعه دگرگونی های نهاد دینی سده یازدهم واجد ارزش ها و نوآوری های فراوانی است از جمله این که با ایجاد تناظری میان منحنی تغییرات ساختار سیاسی و ساختار دینی، این دو را در پیوند با یکدیگر مطالعه نموده اما انتقاد وارد بر پروژه تحقیقاتی او این است که تحلیل خود را بر مبنای درک خاصی از مضمون نظریه اخباری استوار کرده که به شدت تحت تآثیر خوانش عقل ستیزانه از اخباریان قرار دارد. در این مقاله ضمن تاکید بر اهمیت و ارزشمندی دستاوردهای کتاب «ساختار نهاد و اندیشه دینی در ایران» برای تاریخ نگاری نهاد دینی امامیه در سده یازدهم و دوازدهم هجری، به کمک روش مقایسه‎ ای روایت صفت گل از رهیافت فقهی مکتب اخباری را نقادی کرده ایم.

کلیدواژه ها:

اخباری ، اصولی ، اجتهاد ، استرآبادی ، فقه شیعی ، جامعه­ شناسی تشیع