سوگیری بازماندگی در تحلیل و تفسیر داده ها و راهکارهای کاهش آن

چکیده گسترده مقدمه و اهداف: سوگیری بازماندگی یکی از سوگیری های شناختی حائز اهمیت است که در تفسیر و تحلیل داده ها و فرایند تصمیم گیری تاثیرگذار می باشد و سبب می شود که فرد به تصمیماتی برسد که ممکن است درست نباشد یا به دلیل نادیده گرفتن برخی اطلاعات مهم، ناکام باشد. شناخت و درک این سوگیری می تواند به فرد کمک کند تا در فرایند تصمیم گیری بهتر و باکیفیت تر عمل کند و ازاین رو،به نتایج بهتری دست پیدا کند. سوگیری بازماندگی به معنای انحراف در تفسیر داده ها به دلیل نادیده گرفتن اطلاعاتی است که به دلیل عدم وجود آنها در داده ها، در تحلیل و بررسی داده ها در نظر گرفته نشده اند. این سوگیری به خاطر تمرکز بر روی داده هایی است که موفقیت داشته اند و از داده هایی که ناموفق بوده اند، صرف نظر می شود. باوجود اهمیتی که سوگیری بازماندگی در تحلیل و تفسیر داده ها و نتیجه گیری دارد، متاسفانه این نوع سوگیری در روش های پژوهش تحت عنوان «سوگیری های پژوهش» و همچنین، به عنوان یکی از سوگیری های شناختی همراه محققان که یافته های پژوهشی آنها را تحت تاثیر قرار می دهند مورد توجه واقع نشده و اکثر تحلیل، تفسیر و نتیجه گیری ها با در نظر گرفتن صرف نمونه های موفق (بدون در نظر گرفتن نمونه های شکست خورده) انجام شده است. البته این هشدار در مقاله هیجان انگیز لونندیس در سال ۲۰۱۹ با عنوان «چرا اکثر یافته های پژوهشی منتشرشده نادرست هستند» داده شد؛ ولی مورد توجه واقع نشده است. بنابراین، تبیین سوگیری یادشده و پیامدهای نامطلوب آن، و همچنین، ارائه راهکارهایی برای جلوگیری یا کاهش آن، از اهداف این پژوهش محسوب می شود. روش: در این پژوهش، برای بررسی و تبیین از روش توصیفی-تحلیلی استفاده می شود. به منظور جمع آوری اطلاعات از روش کتابخانه ای استفاده شده است و به بررسی و مطالعه مقالات پایگاه های علمی مختلف و کتب موجود پرداخته شده است. در این پژوهش، ابتدا به بررسی دقیق سوگیری بازماندگی و نقش آن در انحراف تحلیل و تفسیر داده ها، انواع دسته بندی های سوگیری شناختی و ماهیت قرارگیری سوگیری بازماندگی در این دسته ها پرداخته شده است. سپس ضمن تبیین یافته ها به جمع بندی مطالب پرداخته شده است. این پژوهش به دلیل غفلت از سوگیری بازماندگی در روش های پژوهش، به طورجامع به این سوگیری می پردازد و بینش های جدیدی در این حوزه ارائه می دهد. با این رویکرد، پژوهش حاضر می تواند منبعی معتبر برای محققان باشد تا یافته های پژوهشی آنها از سوگیری بازماندگی در امان باشد که این امر به اعتبار یافته هایشان می افزاید. یافته ها: سوگیری بازماندگی یافته های پژوهش را مخدوش می کند و به نتایج غیرقابل اعتماد منجر می شود. این نوع سوگیری مشکل ساز است؛ زیرا داده های مهم تحقیقاتی را کنار گذاشته و اعتبار بیرونی را تهدید می کند. درواقع، روایی بیرونی یافته ها را با ناتوانی در نمایش دقیق جامعه به خطر می اندازد. به علاوه، این سوگیری معمولا باعث ایجاد نتیجه گیری های بیش از حد خوش بینانه و موفقیت آمیز می شود. سوگیری بازماندگی می تواند محققان را به نتیجه گیری های نادرست سوق دهد؛ زیرا داده های مشاهده شده ناقص هستند. بحث و نتیجه گیری: سوگیری شناختی به معنای انحراف در فرایند شناخت و تفسیر اطلاعات است که به دلیل وجود فرضیات و باورهایی به وجود می آید که فرد دارد. سوگیری بازماندگی به عنوان یکی از سوگیری های شناختی حائز اهمیت، زمانی رخ می دهد که فرد فقط مشاهدات بازمانده را در نظر می گیرد، بدون اینکه به نقاط داده ای که در این رویداد «باقی نمانده اند» توجه کند. سوگیری بازماندگی سبب می شود که تنها نمونه های زنده یا موفق مورد بررسی قرار گیرند و همین امر باعث اشتباه در داوری یا نتیجه گیری می شود. سوگیری بازماندگی یعنی تمرکز بر مواردی که از یک مرحله گزینشی عبور کرده اند و نادیده گرفتن سایر موارد. این سوگیری به تمایل ما برای به دست آوردن اطلاعات مفید از موفقیت ها و چشم پوشیدن از شکست های مشابه می پردازد. سوگیری بازماندگی همانند یک تله ذهنی، ما را به سمت برداشت های نادرست و تصمیمات اشتباه سوق می دهد. با تمرکز بر موفقیت ها و نادیده گرفتن شکست ها، تصویری ناقص و اغراق آمیز از واقعیت ترسیم می کنیم. بنابراین، یکی از دغدغه های اصلی این پژوهش چگونگی کاهش یا جلوگیری از سوگیری بازماندگی به دلیل پیامدهای نامطلوب آن می باشد. برای کاهش یا جلوگیری از سوگیری شناختی بازماندگی، قبل از هر چیز ابتدا باید این سوگیری های شناختی را شناخت و نسبت به آنها آگاهی پیدا کرد. بعد از شناخت، برای کاهش یا جلوگیری از سوگیری بازماندگی می توان استراتژی های مختلفی همچون شناسایی داده های ناکام، تحلیل داده های کامل، مشاوره با افراد ذی الصلاح، مطالعه داده ها به صورت تصادفی، پذیرفتن شکست به عنوان ابزاری برای یادگیری، به چالش کشیدن فرضیات، بررسی داده های بازار، طراحی صحیح پروتکل تحقیقاتی، به کارگیری نمونه گیری تصادفی یا طبقه ای و استفاده از مدل ها و روش های ریاضی همچون مدل های شبکه های عصبی را به کار گرفت. تقدیر و تشکر: از استادان دانشگاه تهران جهت ارائه بازخورهای سازنده تشکر می کنم. تعارض منافع: نویسندگان اعلام می کنند که هیچ تعارض منافعی در ارتباط با این پژوهش وجود ندارد.

کلیدواژه ها:

سوگیری شناختی ، بازماندگی ، انحراف ، تفسیر ، راهکارهای کاهش