سنجش سه خوانش تفسیری از مفهوم «فناء» در آیه ۲۶ سوره الرحمن

یکی از آیات قرآن کریم که همواره با خوانش های متفاوتی مواجه بوده است آیه ی «کل من علیها فان» می باشد.پژوهش حاضر، مهمترین خوانش ها را در این باره، به سه دسته تقسیم می نماید. مطابق با خوانش نخست که آراء اکثریت مفسران را به خود اختصاص داده است، «فناء» در عبارت شریفه، بر عدم و نابودی دلالت ندارد بلکه مقصود از آن، مرگ به عنوان فرآیند انتقال روح از عالم دنیا به عالم برزخ می باشد. در دسته ی دوم از خوانش ها، «فناء»، ناظر بر نابودی مطلق تمام مخلوقات در برابر حق تعالی می باشد که آن بیانگر فنای ذاتی ممکنات در برابر واجب الوجود هستی بخش است. و اما بر مبنای سومین خوانش، مقصود از «فناء»، سطحی از شناخت است که به موجب حصول آن، نابودی ماسوی الله و به بیان دیگر حقیقت توحید وجودی درک می گردد. در این پژوهش که با روش توصیفی-تحلیلی صورت گرفته، تلاش شده است با بهره مندی از قرائن تفسیری، به بررسی و ارزیابی دیدگاه های مطرح شده پرداخته شود. نتایج بدست آمده حاکی از آنست که بر خلاف خوانش قاطبه ی مفسران، «فناء» در عبارت شریفه به معنای مرگ و انتقال روح از نشئه ی دنیا به نشئه ی آخرت نیست بلکه این واژه می تواند در بردارنده ی مضمونی همسو با هر یک از خوانش های دوم و سوم باشد که به ترتیب در مقام بیان دیدگاه های «وحدت وجود» و «وحدت شهود» از مبانی عرفان هستند.

کلیدواژه ها:

آیه ۲۶ الرحمن ، تفسیر ، فنای وجودی ، فنای معرفتی ، مرگ و نیستی