تحلیل فقهی پزشکی انتساب دومادری واقعی در فرض رحم جایگزین کامل

واژه «مادر»، عنوانی که در همه تمدن ها مورداحترام و گاه موردتقدیس است. به ویژه در کاربست اخلاقی دین اسلام مادر و وصف مادری جایگاهی منحصربه فرد و حتی از حقوق زنان به شمار می رود. در کنار این گزاره، پیشرفت های حوزه علوم پزشکی و روش های جدید باروری و جبران ناتوانی زایمان، ازجمله روش IVF یا مادر (رحم) جایگزین (Surrogacy) که رویان زوجین (لقاح اسپرم زن و مرد نابارور در فضای آزمایشگاهی) تا زمان زایمان در رحم زن دیگری قرار داده می شود، انتساب عنوان مادر و کشف مادر واقعی را با پیچیدگی فقهی روبه رو می سازد. ازمنظر فقهی مهم ترین مسئله کشف هویت و نقش زن صاحب رحم و انتساب عنوان مادری، به هریک از دو زن یا تئوری دومادری واقعی خواهد بود. نقش آفرینی تکوینی هریک از زنان دخیل در این فرایند با توجه به داده های روز پزشکی این سوال را مطرح می سازد که آیا می توان با تکیه بر استنادات فقهی مویدات پزشکی هر دو زن را مادر واقعی قلمداد کرد؟ به عبارتی، طفل دارای دو مادر، در عرض هم و با تکالیف و حقوق مساوی باشد؟ در پژوهش های گذشته به این مسئله پرداخته نشده است و به دلیل مستحدثه بودن موضوع فقهای امامیه به آن نپرداخته اند. هدف این نوشتار بررسی جوانب مختلف این مسئله و یافتن پاسخی فقهی باتوجه به موازین فقه امامیه به انضمام داده های پزشکی است. پژوهش پیش  رو با روشی توصیفی تحلیلی، با به کارگیری روش اسنادی، مبتنی برداده های کتابخانه ای تقریر یافته است. تقریر حاضر، به دنبال اثبات نظریه عنوان دومادری واقعی (و نه حکمی) مبتنی بر امکان پذیری فقهی بیش از یک مادر در شریعت است. همچنین توجه دادن به تاثیر مستقیم علم اپی ژنتیک (Epigenetics) در کنار علم ژنتیک (Genetics) بر تکوین و آفرینش جنین در این فرایند ما را به این نتیجه رساند که در بررسی ادله قائلان تعلق عنوان مادری به یکی از صاحبان تخمک یا رحم (زن زاینده) به استناد آیات، روایات، و نقد و بررسی آن ها معلوم شد که با توجه به ادله فقهی و اصولی و مفهوم شناسی واژه «ام» و همچنین داده های پزشکی موید دومادری و... امکان اثبات دومادری واقعی زنان وجود دارد؛ ازاین رو نتایج اثبات این تئوری در مباحث هویت حقوقی و اخلاقی طفل و مادران و روند قضایی منعکس می شود.

کلیدواژه ها:

اپی ژنتیک ، دومادری در رحم جایگزین ، ژنتیک ، صاحب تخمک ، صاحب رحم ، نظریه دومادری ، والده