طراحی الگوی بومی اوراق بهادارسازی جریان های آتی (FFS) مبتنی بر اوراق منفعت برای تامین مالی بخش بالادستی صنعت نفت و گاز ایران

۱. مقدمه و هدفروش های تامین مالی ساختاریافته از جمله ابزارهای نوین و انعطاف پذیر برای تجهیز منابع مالی پروژه های بزرگ به شمار می روند و می توانند در تامین مالی طرح های بالادستی صنعت نفت و گاز ایران نقش موثری ایفا کنند. در این میان، اوراق بهادارسازی جریان های نقدی آتی یکی از روش های متداول در تامین مالی بین المللی است که به دلیل ملاحظات فقهی و ویژگی های اقتصاد ایران، استفاده مستقیم از آن با محدودیت هایی مواجه است. ازاین رو، هدف اصلی این پژوهش بررسی امکان بومی سازی این سازوکار و ارائه الگوی منطبق با موازین فقه امامیه و شرایط صنعت نفت و گاز ایران است.۲. مواد و روش هااین پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی–تحلیلی است. در این مطالعه، ابتدا اجزای سازوکار اوراق بهادارسازی جریان های آتی از منظر حقوقی، مالی و فقهی بررسی و با قراردادهای مورد پذیرش فقه امامیه، از جمله اجاره، جعاله و وکالت، تطبیق داده شد. سپس، به منظور انتخاب مناسب ترین ابزار مالی اسلامی جایگزین، از روش تصمیم گیری چندمعیاره ترکیبی AHP–SAW و نظر ۱۵ نفر از خبرگان حوزه مالی اسلامی، بازار سرمایه و صنعت نفت و گاز استفاده شد. در ادامه نیز الگوی منتخب با ساختار پروژه های بالادست صنعت نفت و گاز ایران تطبیق داده شد.۳. یافته های تحقیقنتایج تحلیل AHP–SAW نشان داد که در میان ابزارهای مالی اسلامی، اوراق منفعت بیشترین سازگاری را با الزامات فقهی، ساختار FFS و نیازهای تامین مالی پروژه های بالادستی نفت و گاز دارد. نرخ ناسازگاری ماتریس های مقایسه ای در سطح قابل پذیرش (CR=۰.۰۱۳۱) قرار گرفت که بیانگر اعتبار قضاوت خبرگان است. بر اساس این نتایج، امکان تبدیل فرآیند FFS به قالب عملیاتی و شرعی اوراق منفعت فراهم شد.۴. بحث و نتیجه گیرییافته ها نشان می دهد که بومی سازی FFS بر پایه اوراق منفعت نه تنها از نظر فقهی قابل تجویز است، بلکه از نظر اقتصادی نیز توانایی تامین منابع موردنیاز برای توسعه میادین نفت و گاز را دارد. مدل پیشنهادی نشان می دهد که با واگذاری منافع آتی ناشی از فروش نفت به دارندگان اوراق، می توان سازوکاری مطمئن، شفاف و منطبق با اصول فقهی ایجاد کرد که ظرفیت به کارگیری در پروژه های بالادستی را داراست. این الگو می تواند به عنوان راهکار مکمل برای تامین مالی پروژه های راهبردی صنعت نفت و گاز مورد استفاده نهادهای اجرایی و سیاست گذار قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

تامین مالی ساختاریافته ، اوراق منفعت (صکوک منفعت) ، اوراق بهادارسازی جریان های نقدی آتی (FFS) ، تامین مالی اسلامی ، تامین مالی پروژه های بالادستی نفت و گاز