واکاوی الگوهای همدیدی ایجاد کننده طوفان های تندری و انطباق زمانی آن ها با لکه های خورشیدی در سه چرخه اقلیمی اخیر(۲۰۱۸-۱۹۸۶) در جنوب غرب

طوفان های تندری با ویژگی های دینامیکی و ترمودینامیکی خود، علاوه بر تامین منابع آبی، می توانند خسارات زیربنایی و انسانی قابل توجهی ایجاد کنند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی الگوهای همدیدی موثر بر طوفان های تندری جنوب غرب ایران، که همرفت سازوکار غالب بارش های آن است، انجام شده است. با توجه به همزمانی دوره آماری مورد بررسی با سه چرخه خورشیدی اخیر، تلاش شده است تا تغییرات فراوانی وقوع طوفان های تندری در مراحل مختلف هر چرخه و همچنین تفاوت های آن از یک چرخه به چرخه دیگر، مورد دقت قرار بگیرد. در این راستا ، فراوانی طوفان های تندری در سه چرخه اخیر خورشیدی و ارتباط آن با لکه های خورشیدی بررسی و ۱۷۸ رخداد با روش های تحلیل عاملی و تحلیل کیفی نقشه های همدیدی تحلیل شد. نتایج نشان داد که فراوانی طوفان های تندری در طول چرخه های خورشیدی دستخوش نوسانات معنادار بوده و این تغییرات به ویژه در سال های متناظر با اوج فعالیت لکه های خورشیدی بارزتر است. به طور خاص، در سال ۱۹۹۰ با وجود ثبت ۲۲۹۶ لکه خورشیدی، تعداد رخدادهای طوفان تندری به ۲۴ مورد کاهش یافت. در این دوره ها، سامانه های ترکیبی سودانی–مدیترانه ای بیشترین نقش را در شکل گیری طوفان ها داشته اند، در حالی که سامانه های سودانی، مدیترانه ای و جریانات مونسونی به طور مستقل نقش محدود تری داشته اند. در الگوی ترکیبی سودان – مدیترانه بدلیل ادغام زبانه های دو سامانه واچرخندی آفریقا و مهاجر، کم فشار سودانی جابجایی شرق سو تر داشته و بر خلاف الگوی کلی که از سمت غرب شبه جزیره عربستان حرکت می کند. در این الگو پس از عبور از بخش های جنوبی دریای سرخ در محدوده تنگه باب المندب وارد شبه جزیره عربستان می شود. وقتی هسته مرکزی کم فشار در محدوده ای بین ریاض و جنوب خلیج فارس قرار دارد طوفان های تندری بدلیل فرارفت رطوبتی فراوان از دریاهای جنوبی تشدید می شوند. در ترازهای میانی وردسپهر ناوه مدیترانه ای ضمن گسترش جنوب سوی قابل توجه، مرکز کم ارتفاع بریده با جابجایی جنوب سوی شدید در جنوب عراق استقرار پیدا می کند.

کلیدواژه ها:

تحلیل عاملی ، جنوب غرب ایران ، سامانه سودانی- مدیترانه ای ، لکه های خورشیدی ، ناپایداری