گاهشناسی نسبی و کاربست سازه ورودی جنوب غربی ربع رشیدی

بیان مسئله: قدمت، کاربری و بانی سازه ورودی جنوب غربی ربع رشیدی جای پرسش دارد: آیا بازمانده سده ۸ هجری است یا سده های ۹ تا ۱۱ هجری؟ و آیا دروازه قلعه بوده است یا درگاه عمارتی غیرنظامی؟ فرضیه پژوهندگان بر مبنای منطق قیاس محتمل تبیین می کند که این سازه، دروازه قلعه رشیدیه فترت رومیه تبریز است که به فرمان جعفرپاشای فرنگی عثمانی ساخته شده بود. هدف پژوهش: ربع رشیدی از سده ۸ تا ۱۱ هجری سه دوره سکونت و کاربری داشته است که شناسایی کاربست و گاهشناسی نسبی ساختارهای معماری هر یک از آن ها در چگونگی برنامه ریزی های مرمتی و گردشگری اثرگذار است.روش پژوهش: در این پژوهش پس از بررسی و مستندنگاری سازه ورودی جنوب غربی به روش میدانی باستان شناختی و ترسیم پلان و رلووه سازه با استفاده از پهپاد، شش گزارش تاریخی دست اول سده های ۱۰ و ۱۱ هجری درباره قلعه رشیدیه و فترت رومیه تبریز بررسی شده اند:  «تاریخ عثمان پاشا» (۹۹۳ ق.)، «شجاعت نامه» (۹۹۳ ق.)،  «تبریزیه» (۹۹۳ ق.)، «تواریخ غزوات سلطان مراد ثالث» (۹۹۶ ق.)، «شرف نامه بدلیسی» (۱۰۰۵ ق.) و «عالم آرای عباسی» (۱۰۴۲ ق.). نتیجه گیری: پیوستگی و دوختگی سازه ورودی جنوب غربی با حصار قلعه رشیدیه و همانندی شیوه بنایی و مصالح آن با برج بزرگ جنوبی و بارو دلالت دارد که دروازه ساخته جعفرپاشای فرنگی عثمانی در سال های فترت رومیه تبریز است و تنها بخش های خشتی و گلی بارو، بازمانده تعمیرات شتابان شاه عباس صفوی در بهار ۱۰۱۹ ق. است. سازه هشتی پشت نیم برج ها نیز کاربری تشریفاتی و ورودی همگانی آن را تبیین می کند.

کلیدواژه ها:

ربع رشیدی ، قلعه رشیدیه ، دوره ایلخانی ، دوره فترت رومیه تبریز ، جعفرپاشای فرنگی عثمانی.