همایش بین المللی میراث معماری در خطر

میراث معماری، به عنوان سرمایه ای تاریخی، فرهنگی و هویتی، امروزه بیش از هر زمان دیگری در معرض تهدیدهای گسترده و فزاینده قرار دارد. این میراث نه تنها بازتابی از گذشته و دستاوردهای تمدنی بشر است، بلکه نقشی اساسی در شکل گیری هویت جمعی، پیوندهای اجتماعی و تداوم فرهنگی جوامع ایفا می کند. با این حال، تخریب های سیستماتیک ناشی از جنگ ها و درگیری های مسلحانه، فرسایش تدریجی در نتیجه تغییرات اقلیمی، آسیب های گسترده ناشی از بلایای طبیعی همچون زلزله، سیل و طوفان و نیز ضعف برنامه ریزی، اهمال مدیریتی و مداخلات نادرست، سبب شده است بخش قابل توجهی از آثار تاریخی و معماری جهان با خطر نابودی یا آسیب های جبران ناپذیر مواجه شوند. میراث معماری کشورهای اسلامی، از اندلس در غرب تا آسیای جنوب شرقی در شرق، گنجینه ای کم نظیر و بی بدیل از هنر، فرهنگ، دانش فنی و تجربه تاریخی است. این میراث شامل بناهای شاخص مذهبی، آموزشی و حکومتی، بافت های تاریخی شهری و روستایی، فضاهای عمومی، و همچنین نظام های سنتی ساخت وساز و فناوری های بومی است که طی قرن ها شکل گرفته اند. این آثار، بازتابی روشن از ارزش های فرهنگی، مذهبی و اجتماعی مردمان سرزمین های اسلامی بوده و بیانگر تعامل خلاقانه انسان با محیط، اقلیم و منابع طبیعی هستند. در دهه های اخیر، متاسفانه شمار زیادی از آثار ارزشمند معماری در کشورهای اسلامی، از جمله فلسطین، سوریه، عراق، یمن، افغانستان، لیبی و حتی ایران، یا به طور کامل نابود شده اند یا در معرض تهدیدهای جدی قرار دارند. تخریب میراث معماری در این مناطق، تنها از بین رفتن بناها نیست، بلکه به معنای حذف حافظه تاریخی، تضعیف هویت فرهنگی و گسست در پیوستگی تاریخی جوامع است. از این رو، حفاظت از این میراث، صرفا یک وظیفه تخصصی یا ملی نیست، بلکه مسئولیتی مشترک در سطح منطقه ای و بین المللی به شمار می آید. با توجه به نقش بنیادین میراث معماری در تقویت هویت، همبستگی و گفت وگوی فرهنگی در جهان اسلام، برگزاری همایش های علمی و تخصصی در این حوزه ضرورتی انکارناپذیر دارد.همایش بین المللی «میراث معماری در خطر» (تصویر۱) با تاکید بر بناها و محوطه های ارزشمند جهان اسلام، در پی ایجاد بستری علمی برای گردهمایی اندیشمندان، پژوهشگران، متخصصان حفاظت و مدیران فرهنگی است تا ضمن تحلیل وضعیت موجود، به تبادل تجربه ها و ارائه راهکارهای عملی و علمی برای حفاظت، احیا و مدیریت پایدار این گنجینه مشترک بپردازند. همایش بین المللی «میراث معماری در خطر» در تاریخ ۲۷ و ۲۸ مهرماه ۱۴۰۴، با همکاری مجتمع علمی، فرهنگی و تاریخی ربع رشیدی، مرکز تحقیقات تاریخ، هنر و فرهنگ اسلامی (IRCICA) مربوط به سازمان همکاری اسلامی و دانشگاه هنر اسلامی تبریز برگزار شد. در این همایش، از میان مقالات کامل دریافتی پس از داوری، ۱۶ مقاله برای ارائه به صورت سخنرانی انتخاب شد. همچنین از مجموع مقالات دریافتی، ۱۸ مقاله برای چاپ در نشریات علمی-پژوهشی مورد تایید وزارت علوم ارسال شدند و سایر مقالات نیز در قالب مجموعه مقالات همایش منتشر گردیدند. این همایش گامی موثر در جهت افزایش آگاهی، تقویت همکاری های علمی و جلب توجه جهانی به ضرورت حفاظت از میراث معماری در معرض خطر جهان اسلام به شمار می آید.