میراث معماری در خطر، مطالعه موردی قلعه های کوهستانی شمال غرب ایران

بیان مسئله: در ایران قلعه ها به دو دسته قلعه های کوهستانی و جلگه ای تقسیم بندی می شوند. قلعه های کوهستانی در مسیر گذرگاه ها، ستیغ کوه ها، کنار دره ها و یا رودها ساخته شده اند و هدف از ساخت آنها تامین امنیت بوده است. در شمال غرب ایران به دلیل ویژگی های توپوگرافی، هزاران قلعه کوهستانی وجود دارد که از هزاره چهارم ق.م. درست از زمانی که ناامنی های سیاسی و اجتماعی آغاز شده است، ساخته شده و تا دوره قاجار ادامه یافته است. این نوع قلعه ها در پلان خودشان از ویژگی های توپوگرافی بافت متاثر و همچنین از مصالح سنگی همان منطقه نیز برای ساخت آنها استفاده شده است. این نوع قلعه ها به دلیل موقعیت جغرافیایی کوهستانی و مصالح بومی آسیب پذیری بیشتری دارند. دو سوال اصلی این پژوهش به شرح زیر هستند: قلعه های کوهستانی بیشتر از چه مصالحی ساخته شده اند؟ چه عواملی بر تخریب این آثار بیشترین تاثیر را دارد؟روش پژوهش: این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و با اتکا به مطالعات میدانی و کتابخانه ای به بررسی عوامل طبیعی (مانند بارش، یخ زدگی، فرسایش خاک و انسانی و...) در تخریب این آثار می پردازد. نتیجه گیری: براساس این مطالعه مشخص شد که بیشترین مصالح مورد استفاده برای ساخت قلعه های کوهستانی شمال غرب ایران، سنگ و ملاط ساروج هست و عواملی ازجمله فرسایش، زلزله، انسانی و شرایط محیطی بیشترین تاثیر را در تخریب آنها دارند.

کلیدواژه ها:

معماری دفاعی ، معماری در خطر ، مناطق کوهستانی ، مصالح ، پلان