مسئله دیگری و اخلاق تعامل با طبیعت پیرامونی از منظر فیلسوفان مسلمان (با محوریت آرای ابن سینا و ملاصدرا)

در سبک زندگی دوران معاصر که شاهد افراط بشریت در خود محوری هستیم، «مسئله دیگری» از جمله چالش های دارای اهمیت می باشد. از سوی دیگر مبانی فلسفی اسلامی حائز نکاتی است که می تواند در این زمینه راهگشا باشد. پرسش پژوهش حاضر این است که در نگاه فیلسوفان اسلامی (با تمرکز بر آرای ابن سینا و ملاصدرا)، «مسئله دیگری» چگونه و با چه مولفه های اساسی ای تبیین می گردد و بر اساس مولفه های مستخرج از این نگاه، رهیافت های اخلاق تعامل با طبیعت پیرامونی (دیگری غیر انسان) چیست؟بر اساس تتبع در آثار این فلاسفه، این مولفه های اساسی در باب «مسئله دیگری» از منظر فیلسوفان برجسته اسلامی قابل احصا بوده است: ۱- در هم تنیدگی گریز ناپذیر سعادت فردی و اجتماعی با «مسئله دیگری»؛ ۲- تساوق وجود و ادراک و توسعه مصادیق «دیگری دارای ادراک»؛ ۳- «مسئله دیگری» در منظومه فکری مبتنی بر جهان هدفمند خدامحور (و نه خودمحور). با توسعه این مولفه ها، رهیافت هایی در اخلاق تعامل با محیط پیرامونی با رویکرد فلسفی به «مسئله دیگری» استخراج شده است که شامل این موارد بوده است: الف- تبلور سعادت فردی و اجتماعی در تعامل سازنده با محیط پیرامونی؛ ب- اخلاق تعامل با محیط پیرامونی بر اساس توسعه مصادیق «دیگری دارای ادراک»؛ ج- قبح بهره کشی نامحدود و لزوم رعایت عدالت توزیعی در تقسیم منافع و منابع طبیعی مابین انسان ها و سایر موجودات.

کلیدواژه ها:

مسئله دیگری ، ابن سینا ، ملاصدرا ، محیط زیست ، فلسفه اخلاق