واکاوی معناشناختی گزاره های قرآنی «الجحیم» و «الآلهه» در داستان حضرت ابراهیم (ع) بر اساس نظریه ایزوتسو

داستان حضرت ابراهیم (ع) در قرآن کریم، به عنوان الگویی بنیادین از احتجاج توحیدی در برابر شرک، جایگاهی محوری دارد. در این روایت، مفاهیم «الجحیم» و «الآلهه» علاوه بر بار معنایی ویژه ای که دارند، در ساختار گفتمانی قرآن، تقابل های اساسی میان توحید و شرک را نمایندگی می کنند. این پژوهش با کاربست رهیافت معناشناسی ساختاری توشیهیکو ایزوتسو، در پی واکاوی این دو مفهوم در بستر مناظرات حضرت ابراهیم (ع) و کشف لایه های پنهان معنایی در کاربردهای قرآنی آن هاست. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر تحلیل درون متنی و استخراج شبکه های معنایی واژگان کلیدی است. یافته ها حاکی از آن است که «الجحیم» در این سیاق، تنها نماد عذاب اخروی نیست، بلکه کارکردی احتجاجی در ابطال الوهیت های نامشروع دارد. همچنین «الآلهه» در نظام معنایی قرآن، در تقابلی مستقیم با «الله» قرارگرفته و در پرتو استدلال سلبی ابراهیم (ع)، به مثابه نماد شرک و انحراف از حق نمایانده می شود. این پژوهش نشان می دهد که تحلیل معناشناختی این مفاهیم، درکی ژرف تر از ساختار توحیدی قرآن و منطق احتجاجی آن پدید می آورد و با تاکید بر پیوند معناشناسی و گفتمان قرآنی، عرصه ای برای مطالعات میان رشته ای در حوزه زبان شناسی قرآنی و فلسفه دین می گشاید.

کلیدواژه ها:

ابراهیم (ع) ، الجحیم ، الآلهه ، معناشناسی قرآنی ، ایزوتسو ، گفتمان توحیدی