تدوین مدل تعالی سازمانی اسلامی و بررسی کارکرد آن در پایداری شرکتی: طراحی مدل مفهومی

هدف: هدف این پژوهش، طراحی الگوی تعالی سازمانی مبتنی بر آموزه های اسلامی و بررسی تاثیر آن بر پایداری شرکتی در سازمان ها در قالب یک مدل مفهومی است؛ به طوری که ابتدا مولفه های فردی، سازمانی، مدیریتی و محیطی متعلق به تعالی سازمانی اسلامی شناسایی و در راستای تقویت پایداری شرکتی تحلیل شود، با این فرض که تعالی سازمانی اسلامی می تواند زمینه ساز افزایش مسئولیت پذیری، ایجاد اعتماد میان ذی نفعان، کاهش مخاطرات اخلاقی و محیطی و در نتیجه ارتقای عملکرد بلندمدت و پایدار سازمان باشد.روش:  با توجه به گستردگی آموزه های اسلامی در حوزه رشد فردی و سازمانی، این مطالعه با روش تحلیل مضمون و تحلیل  مضامین منابع، الگوی جامعی از عوامل فردی، سازمانی، مدیریتی و محیطی استخراج کرد. این پژوهش با شیوه ای کیفی و با استفاده از روش تحلیل مضمون انجام شده است. ابتدا با جستجو در پایگاه های علمی ملی ، منابع مرتبط با تعالی سازمانی اسلامی گردآوری شدند.پس از بررسی منابع و انتخاب پژوهشهای مرتبط، مضامین استخراج شده از هر منبع تحلیل گردید. در مرحله بعد، مضامین مشابه ادغام شده و تقسیم بندی در ابعاد فردی، سازمانی، مدیریتی و محیطی صورت گرفت. در نهایت، بر پایه این تحلیل ها، الگوی نهایی تعالی سازمانی اسلامی در راستای تقویت پایداری شرکتی مورد تبیین قرار گرفت.یافته ها: یافته ها نشان داد که در بعد فردی، ابعاد دینداری، اخلاق اسلامی، خرد گرایی، اراده و اختیار، عدالت و دنیا گریزی از جمله عوامل اصلی فردی هستند. در بعد سازمانی، فرهنگ سازمانی اسلامی، عدالت، اهداف و برنامه های مناسب، ساختار متناسب، نظام مدیریت منابع انسانی متعالی(شامل:شایسته سالاری، نگهداشت، مدیریت عملکرد) معیارهای فرایندی و هوشمندسازی فرایندها از عوامل اصلی در این بخش هستند. در بعد مدیریتی،مهارتهای ارتباطی، تخصص گرایی، هوشمندی، مشارکت وهمکاری، قانون گرایی، اسوگی مدیر، خدمت گرایی، انعطاف پذیری و پویایی و کنترل مناسب از مهترین عواملی هستند که در منابع به آنها اشاره شده است. در بعد محیطی،فرهنگ عمومی،رضایتمندی و جلب اعتماد مردم، شرایط محیطی(فرصتها و تهدیدها)، خانواده و اطرافیان، اسناد بالادستی و مسئولیت اجتماعی از جمله عوامل اصلی در این بخش هستند.این مولفه ها علاوه بر ارتقای بهره وری و انسجام داخلی، به طور مستقیم موجب افزایش پایداری شرکتی می شوند؛ زیرا رویکرد اسلامی با تاکید بر عدالت، امانتداری، رعایت حقوق ذی نفعان، مسئولیت پذیری اجتماعی، حفظ کرامت انسانی، زیرساختی پایدار و اخلاق محور برای عملکرد بلندمدت سازمان ایجاد می کند.نتیجه گیری: : بر این اساس، الگوی تعالی سازمانی اسلامی می تواند  مدل مفهومی قابل اتکا برای سازمان هایی باشد که در پی تلفیق توسعه، معنویت، مسئولیت اجتماعی و پایداری در سطوح مختلف مدیریتی هستند. یافته ها حاکی از آن است که ترکیبی از ارزش ها و مهارت های اسلامی شامل دینداری، اخلاق اسلامی، خردگرایی، عدالت محوری، شایسته سالاری، فرهنگ سازمانی اسلامی، مهارت های ارتباطی و مشارکت جویی مدیران نقش کلیدی در فرآیند تعالی سازمانی دارد. این مولفه ها علاوه بر ارتقای بهره وری و انسجام داخلی، با ایجاد زیرساخت های اخلاق محور و پایدار، به طور مستقیم موجب افزایش پایداری سازمان می شوند و زمینه تحقق عملکرد بلندمدت و مسئولانه سازمان را فراهم می کنند. بررسی مدل مفهومی این پژوهش و تکمیل آن به وسیله پژوهشهای کمی موجب مطرح شدن این مدل مفهومی در قالب یک نظریه جدید در حوزه پایداری شرکتی خواهد شد.نوآوری: نوآوری اصلی پژوهش پیوند بین تعالی سازمانی اسلامی و پایداری شرکتی است که برای اولین بار در این پژوهش مورد توجه قرار می گیرد.نتایج این مطالعه می تواند چارچوبی علمی و کاربردی برای سازمان هایی فراهم آورد که می خواهند عملکرد خود را بر پایه ارزش های اسلامی و اصول پایداری بلندمدت استوار سازند.

کلیدواژه ها:

تعالی سازمانی ، اسلام ، پایداری شرکتی ، تعالی سازمانی اسلامی ، مدیریت اسلامی