اثربخشی آموزش مهارت های ارتباطی بر مسئولیت پذیری و پذیرش اجتماعی زوجین

چکیده گستردهمقدمه و اهداف: خانواده و تحقق خانواده سالم منوط به برخورداری اعضای آن از سلامت روان و داشتن روابط مطلوب با یکدیگر است. زندگی مشترک با این باور آغاز می‎شود که تنها مرگ می‎تواند ما را از هم جدا کند و زوجین، دست کم در آغاز زندگی خود، کاملا به آن اعتقاد دارند. ماهیت اجتماعی انسان ایجاب می‎کند که انسان با جنبه‎های مختلف جامعه و گروه‎های درون آن ارتباط برقرار کند. ارتباطات یکی از قدیمی‎ترین و نیز بزرگ ترین دستاوردهای انسان بوده است. یکی از راه‎های اساسی اجتماعی شدن، کسب مهارت‎های ارتباطی است. خانواده مثل یک انسان زنده مراحل رشدی دارد که با ازدواج دو نفر پایه‎های اولیه این کانون شکل می‎گیرد و با آمدن فرزندان به رشد خود ادامه داده و دوره تکاملی را می‎ پیماید تا زمان ازدواج بچه‎ها که تحول بزرگی در خانواده رخ می‎دهد، چون دوباره زوجین با هم تنها می‎شوند. از نظر مازلو، نیازهای انسانی دارای سلسله مراتب هستند و رفتار افراد در لحظات خاص تحت تاثیر این نیازها قرار می‎گیرد. با توجه به مشکلاتی که زوجین در طول زندگی مشترک خود با آن روبه رو هستند که امری طبیعی به نظر می رسد و با نظر به اهمیت و ضرورت مهارت های ارتباطی و تاثیر آن بر زندگی روزمره و موفقیت زناشویی، بررسی این مولفه ها می تواند به نتایج مهمی برای آگاهی زوجین از مسائل روزمره زندگی می انجامد. با توجه به موارد یادشده، مسئله اصلی پژوهش حاضر این است که آیا آموزش مهارت های ارتباطی بر مسئولیت پذیری و پذیرش اجتماعی زوجین موثر است؟روش: روش تحقیق در این پژوهش به شیوه تجربی و نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون و پس آزمون با گروه آزمایش و گواه صورت گرفت. جامعه آماری پژوهش حاضر کلیه زوجین منطقه پنج شهر تهران در سال ۱۳۹۵ بود که برای انجام مشاوره به مراکز مشاوره مراجعه کردند و حجم جامعه به طور تقریبی ۵۰ نفر تخمین زده شد. با توجه به حجم جامعه تقریبی و براساس جدول کوهن جهت تعیین نمونه تعداد ۴۰ نفر از زوجین به روش نمونه گیری در دسترس در دو گروه ۲۰ نفری قرار گرفتند. ابزار پژوهش عبارت بود از: ۱. مقیاس پذیرش اجتماعی کراون و مارلو (۲۰۱۱)؛ ۲. پرسشنامه مسئولیت پذیری گاف - ۴۲ سوالی (۱۹۸۲). جلسات آموزشی و تمرین‎های عملی آنها در هشت جلسه ۹۰ دقیقه‎ای سازماندهی شد و مطالب آموزشی برای والدین توضیح داده شد؛ به گونه ای که نیمی از زمان هر جلسه به ارائه اطلاعات علمی در مورد موضوع جلسه اختصاص داده شد و پس از استراحت، نیمه دوم جلسه به صورت بحث گروهی در مورد تمرین‎های مرتبط با موضوع آموزش برگزار شد.یافته ها: چنان که در جدول ۲ مشاهده می شود میانگین مسئولیت پذیری پیش آزمون گروه گواه ۲۰/۱۳۵، پس آزمون گواه ۸۶/۱۳۷، پیش آزمون گروه آزمایش ۵۳/۱۴۴ و پس آزمون گروه آزمایش ۶۶/۱۶۸ است؛ همچنین میانگین مقیاس پذیرش اجتماعی پیش آزمون گروه گواه ۶۰/۲۰، پس آزمون گواه ۹۳/۲۳، پیش آزمون گروه آزمایش ۲۶/۱۹ و پس آزمون گروه آزمایش ۹۳/۲۵ است. مقدار F در متغیر پذیرش اجتماعی ۷۵.۹۷۷ و در متغیر مسئولیت پذیری ۱۶.۱۸۹ معنادار است چون احتمال آن از سطح معنا داری ۰.۰۱ کوچک تر است. پس از حذف اثرهای متغیر همپراش تفاوت معنا داری بین میانگین دو گروه وجود دارد و می توان گفت که آموزش مهارت های ارتباطی بر پذیرش اجتماعی و مسئولیت پذیری زوجین موثر بوده است با میزان اثر ۵۷ درصد در متغیر پذیرش اجتماعی و ۷۳ درصد در متغیر مسئولیت پذیری که به نسبت قابل قبول می باشد.بحث و نتیجه گیری: یافته های پژوهش نشان داد آموزش مهارت های ارتباطی بر مسئولیت پذیری زوجین و مولفه های آن (وظیفه شناسی، احساس تعهد، سخت کوشی، جدیت زوجین، اعتماد، رفتار مبتنی بر نظم و مقررات، منطق و احساس مسئولیت) موثر است. می توان گفت پرورش مهارت های ارتباطی در زوجین می تواند بر بهبود مسئولیت پذیری آنان نقش موثری ایفا کند. در تبیین یافته می توان گفت یکی از صفات ارزشمندی که نبود آن مانعی جدی در ارتباط با دیگران (به ویژه انسان‎های ارزشمند) مسئولیت پذیری است. داشتن این ویژگی می‎تواند نگاه دیگران را به ما کاملا تغییر دهد و سبب ارزش‎آفرینی مشهودی شود؛ زیرا این افراد ارزشمند هستند که نه‎تنها مسئولیت کارهای خود را به‎صورت تمام و کمال به عهده می‎گیرند، بلکه حتی خود را مسئول سودرسانی و خدمت به جامعه و مردم نیز می‎دانند. یافته‎های پژوهش نشان داد که آموزش مهارت‎های ارتباطی بر پذیرش اجتماعی زوجین موثر است. می‎توان گفت بهبود مهارت‎های ارتباطی در زوجین می‎تواند نقش موثری در افزایش پذیرش اجتماعی آنها داشته باشد. ارتباط و تعاملات اجتماعی از جمله مولفه‎های مورد توجه مشاوران در تعدادی از گروه‎های مورد مطالعه بود. در تبیین یافته‎ها می‎توان گفت بدیهی است که همه انسان‎ها، به‎ویژه زنان ایرانی که نقش برجسته‎ای در امور اجتماعی دارند، در برخورد با مسائل روزمره برای احساس امنیت به حمایت اطرافیان و دوستان خود نیاز دارند و هرچه این احساس امنیت بیشتر باشد، سلامت روان آنها بالاتر خواهد بود و با آرامش خاطر بیشتری به کار و فعالیت‎های خود در جامعه ادامه می‎دهند.تقدیر و تشکر: از تمام زوجینی که در پژوهش حضور داشتند و ما را در انجام هرچه بهتر یاری رساندند، صمیمانه تشکر و قدردانی می شود.تعارض منافع: این پژوهش هیچ تضاد منافعی نداشته است.

کلیدواژه ها:

مهارت های ارتباطی ، مسئولیت پذیری ، پذیرش اجتماعی