تاثیر آموزش گفتگوی همدلانه معنوی اسلامی بر کاهش مولفه‎های دل آزردگی زناشویی (فرسودگی جسمانی، عاطفی و روانی) در زوجین مراجعه کننده به مرکز مشاوره دادگاه خانواده

چکیده گستردهمقدمه و اهداف: دل‎آز ردگی زناشویی به علت مجموعه ای از توقعات غیرواقع گرایانه و تفکرات غیرمنطقی و فراز و نشیب های زندگی بروز می کند. دل‎آز ردگی یک حالت تجربه شده خستگی جسمی، عاطفی و روانی است که درنتیجه اختلاف زیاد بین انتظارات و واقعیت ناشی می شود. دل‎آز ردگی زناشویی کاهش تدریجی دلبستگی عاطفی به همسر است که با احساس بیگانگی، بی علاقگی و بی تفاوتی زوجین به یکدیگر و جایگزینی عواطف منفی به جای عواطف مثبت همراه است. در یک ازدواج دل آ زرده، یکی یا هر دو زوج ضمن تجربه احساس گسستگی از همسر و کاهش علایق و ارتباطات متقابل، نگرانی های قابل توجهی در مورد تخریب فزاینده رابطه و پیشروی به سمت جدایی و طلاق دارند. علائم دل‎آز ردگی شامل کمبود عمومی اشتیاق، عدم رضایت، فرسودگی عاطفی، بی احساسی و کمبود علاقه است. افراد دلزده ممکن است احساس کنند با وجود تلاش فراوان به ندرت به نتیجه دلخواهشان می رسند. آنها ممکن است نسبت به حالت عادی زودتر خشمگین شوند و احساس کنند که توانایی خوشگذرانی و حس شوخ طبعی خودشان را از دست داده اند. گفتگوی همدلانه اسلامی روشی است که به زوجین می آموزد چگونه ارتباط سالم و سازنده‎ای با خود داشته باشند. در این روش مهارت هایی به زوجین آموزش داده می‎شود تا تعارضات خود را کاهش دهند و بدون مشاجره و داد زدن بتوانند مشکلات خود را حل کنند. در رویکرد گفتگوی همدلانه معنوی اسلامی، زوجین با در نظر گرفتن نظارت الهی و ارزش معنوی ارتباط با یکدیگر، خشم و هیجان خود را کنترل کرده، و مبتنی بر منطق و عقلانیت با هم ارتباط برقرار می‎کنند. در این شیوه ارتباط افراد مهارت بخشش و گذشت را فراگرفته، و با درک و همدلی به هم پاسخ می‎دهند. مواجهه و تصحیح شکل‎های نامطلوب رفتار از راه فراگیری رفتارهای جدید است. این شیوه وسیله‎ای برای خودشناسی و چگونگی آموزش ارتباط با دیگران است. هدف از پژوهش حاضر، بررسی تاثیر آموزش گفتگوی همدلانه اسلامی بر کاهش دل‎آز ردگی زناشویی و ابعاد آن در زوجین مراجعه کننده به مرکز مشاوره دادگاه خانواده شهر خرم آباد بوده است.روش: پژوهش حاضر یک طرح آزمایشی با پیش آزمون پس آزمون همراه با گروه کنترل بود. جامعه آماری این پژوهش شامل ۸۷ زوج شهر خرم آباد بود که به مرکز مشاوره دادگاه شهر خرم آباد مراجعه کرده بودند. پرسشنامه دل‎آ زردگی زناشویی در اختیار تمام زوجین مراجعه کننده به این مرکز در مدت یادشده قرار گرفت و زوجینی انتخاب شدند که نمره دل‎آ زردگی زناشویی آنها یک نمره بالاتر از میانگین و تعداد آنها در حدود ۵۹ زوج بود. از میان آنها به صورت تصادفی تعداد ۳۰ زوج به عنوان نمونه پژوهش انتخاب شدند. درنهایت افراد نمونه به روش تصادفی ساده در دو گروه آزمایش (۱۵زوج) و کنترل (۱۵زوج) گمارده شدند. ابزار به کاررفته در این پژوهش، پرسشنامه دل‎آز ردگی زناشویی پاینز (CBM) بود. پس از اجرای پیش آزمون، مداخله آزمایشی (آموزش گفتگوی همدلانه معنوی اسلامی) برای گروه آزمایش در نه جلسه به اجرا درآمد، اما گروه کنترل، مداخله ای دریافت نکردند. پس از اتمام برنامه آموزشی، پس آزمون و یک ماه بعد هم پیگیری اجرا شد.نتایج و یافته‎ها: نتایج حاصل نشان داد که میان گروه آزمایش و کنترل تفاوت معنا داری وجود دارد (۰۰۱/۰>P)؛ یعنی آموزش گفتگوی همدلانه سبب کاهش معنادار دل‎آز ردگی زناشویی و مولفه های آن در گروه آزمایش نسبت به پیش آزمون و گروه کنترل شده است. این نتایج به طور معناداری در دوره پیگیری تداوم داشته است. با توجه به نتایج به دست آمده، می توان ادعا کرد که هر چهار فرضیه مبنی بر اثربخشی آموزش گفتگوی همدلانه معنوی اسلامی در کاهش دل‎آزردگی زناشویی و مولفه های آن در میان زوجین هر مراجعه کننده به مرکز مشاوره دادگاه خانواده شهرستان خرم آباد تایید می شوند.بحث و نتیجه‎ گیری: یافته های این پژوهش نشان داد آموزش گفتگوی همدلانه معنوی اسلامی بر کاهش دل‎آزردگی زناشویی و ابعاد آن موثر و رضایت بخش است. با توجه به نتایج تحلیل مانکووا، فرضیه اصلی پژوهش تایید می شود. نتیجه تحقیق حاضر با نتیجه تحقیقات پیشین در این زمینه همخوان بوده است. در تبیین این نتایج می‎توان گفت که هرگاه زن و شوهر در یک رابطه نزدیک می خواهند نیازهایشان را ارضا کنند، تعارض اجتناب ناپذیر است. آنها استدلال می کنند که گفتگوی روشن لازمه حل تعارض است، هرچند ممکن است گفتگوی ضعیف یکی از نتایج تعارض زناشویی باشد. فقدان مبادله اطلاعات ممکن است خودش حل اختلافات و تنش های بین فردی را به تاخیر اندازد و احتمال دارد که ارتباط ضعیف و نارضایتی زناشویی همدیگر را تقویت کنند. از تحقیقات انجام شده می توان به این نتیجه رسید که آموزش مهارت های ارتباطی موثر می تواند به زوجین در برقراری یک رابطه حسنه، دوسویه و کارآمد که در جهت رشد و شکوفایی آنان باشد کمک کند و از ایجاد یا تداوم احساسات مخرب و منفی در طول جریان رابطه زناشویی بکاهد؛ همچنین آموزش مهارت های ارتباطی به زوجین در حل تعارض و رفع مشکلات زناشویی، پرهیز از روابطی که به شکست می انجامد، کاهش ناامیدی، خشم، احساس بی ارزش بودن افسردگی و ناکامی و نیز افزایش حس همدلی و شناخت بهتر از نیازها و تمایلات همدیگر، افزایش رغبت جهت تداوم رابطه زناشویی و درنهایت کاهش تنش ها و سرخوردگی ها کمک می کند؛ همچنین یافته های این پژوهش نشان داد رویکرد گفتگوی همدلانه معنوی اسلامی بر کاهش فرسودگی جسمانی زوجین موثر و رضایت بخش است. در تبیین نتایج به دست آمده درباره این فرضیه می توان گفت که به عقیده استیر، ارتباط چتر بزرگی است که تمام آنچه را بین آدمیان می گذرد دربرمی گیرد و بر آن اثر می گذارد. به اعتقاد او از تولد تا پنج سالگی بیش از یک میلیارد ارتباط برقرار می شود که فرد در محاصره این ارتباطات شکل می گیرد. از نظر استیر در خانواده های ناکارآمد و مختل، اعضا اغلب به صورت اول شخص جمع گفتگو می کنند؛ یعنی «ما» و پیام های نامشخص و فاقد صراحت ارسال کرده، و تمایل دارند به صورت کلمه ای به دیگران پاسخ دهند. خانواده درمانگران اصرار می ورزند که اعضای خانواده هنگام ابراز احساساتشان، مواضع «من» اتخاذ کنند. عبارت «من» شامل ابراز احساسات به صورت شخصی و مسئولانه است و دیگران را به ابراز عقایدشان ترغیب می کند. این گونه ارتباط موجب بهبود هم تراز خواهی یا ارتباط همخوان می شود که از طریق آن ابراز صریح، اصیل و واقعی احساسات و امیال و آرزوها در بافت مناسبی صورت می گیرد. وقتی هم تراز خواهی و همخوانی اتفاق می افتد، موجب افزایش ارتباط، فقدان رفتار قالبی، بهبود عزت نفس و خود ارزشمندی می شود.تقدیر و تشکر: نویسندگان مقاله از زوجین شرکت کننده در این پژوهش و مرکز مشاوره دادگاه خانواده شهر خرم آباد و همه دست‎اندرکارانی که در انجام این پژوهش ما را یاری کردند، صمیمانه قدردانی می کنند.تعارض منافع: هیچ گونه تعارض منافعی میان نویسندگان مقاله وجود ندارد.

کلیدواژه ها:

آموزش گفتگوی همدلانه ، معنوی اسلامی ، دل‎آز ردگی زناشویی ، زوجین