الگوی معنوی توبه در دعای ابوحمزه ثمالی: تحلیل مضمون سازوکارهای شناختی، انگیزشی و کنشی

بهره برداری از آموزه های معرفتی ادعیه اهل بیت علیهم السلام، آحاد جامعه را به مسیر هدایت و سعادت رهنمون می سازد. دعای ابوحمزه ثمالی یکی از ادعیه ای است که می تواند در شناسایی راه های خروج از گناه روشنگری داشته باشد. در این پژوهش با استفاده از روش تحلیل مضمون، ضمن تحلیل کمی و کیفی دعای ابوحمزه ثمالی، سه مقوله راهکارهای شناختی، انگیزشی و رفتاری برای خروج از گناه مورد بررسی قرار گرفته است. این نوشتار گویای آن است که راهکارهای خروج از گناه در دعای ابوحمزه نه تنها ناظر به توصیه های عرفانی یا عاطفی هستند، بلکه در قالب یک سیستم معرفتی، انگیزشی و رفتاری، ساختار دقیق بازگشت به فطرت را بیان می دارند. امام سجاد علیه السلام در این دعا، نقشه راه خروج از گناه را با در نظر گرفتن ابعاد وجودی انسان طراحی کرده اند. در بعد شناختی، تاکید بر وسعت رحمت الهی، معرفت به خداوند به عنوان تنها پناهگاه و درک تقصیر انسان، بستر تحول فکری و احساس امید در انسان را فراهم می سازد. در بعد انگیزشی، ترکیب خوف و رجا، اظهار عجز و جلب محبت الهی، نقش مهمی در ایجاد میل درونی به بازگشت ایفا می کند. در حوزه رفتاری نیز اعمالی همچون دعا کردن، انجام تکالیف الهی و اعتراف به گناه، به عنوان گام های عملی برای خروج از گناه معرفی شده اند. این پژوهش نشان می دهد که دعای ابوحمزه با زبانی دقیق، ساختار معنوی منسجمی در تربیت و تحول اخلاقی فرد گنه کار ترسیم کرده است و الگویی تلفیقی از معرفت، انگیزه و عمل برای بازگشت به مسیر بندگی ارائه می دهد که در تربیت دینی و اخلاق، کاربردی است.

کلیدواژه ها:

دعای ابوحمزه ثمالی ، گناه ، تحلیل مضمون ، راهکار شناختی ، راهکارهای انگیزشی ، راهکارهای رفتاری ، امام سجاد علیه السلام