ارزیابی کیفی وضعیت زیست بوم کارآفرینانه در پایانه مرزی مهران: مطالعه ای پدیدارشناسانه

مقدمه: مناطق مرزی به دلیل نقش حیاتی در تجارت خارجی و ارزآوری، برای شکوفایی اقتصادی منطقه ای و ملی اهمیت ویژه ای دارند. این مناطق با پیوند اقتصاد کشورهای همسایه و تامین معیشت خانوارهای محلی، زمینه ساز تعاملات اقتصادی، رفاه و امنیت پایدار می شوند. مرزها که زمانی مانع بودند، امروزه با جهانی شدن به فرصت های اقتصادی تبدیل شده اند. توسعه پایدار این مناطق نیازمند توجه به ابعاد امنیتی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است. کارآفرینی به عنوان موتور رشد اقتصادی، به محیطی حمایتی نیاز دارد و رویکرد «اکوسیستم کارآفرینی» این محیط را مجموعه ای پویا از بازیگران، نهادها، سیاست ها و بازارها تعریف می کند. با توجه به ظرفیت های استان ایلام و مرز مهران در تجارت و نیز چالش های بیکاری و محرومیت، درک وضعیت کنونی اکوسیستم کارآفرینی این پایانه ضروری است؛ از این رو، پژوهش حاضر با روش پدیدارشناسی به ارزیابی کیفی زیست بوم مهران از منظر ذی نفعان می پردازد تا مبنایی برای سیاست گذاری آگاهانه فراهم آورد.روش شناسی: این پژوهش با رویکرد کیفی و هدف کاربردی، به شیوه توصیفی-تحلیلی انجام شده است. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته و گروه های بحث متمرکز با ۱۳ نفر از خبرگان و فعالان اقتصادی پایانه مرزی مهران جمع آوری گردید. نمونه گیری ابتدا هدفمند بود و سپس با روش های شبکه ای و نظری تا حصول اشباع نظری ادامه یافت. تحلیل داده ها شامل کدگذاری باز، محوری و انتخابی بود. اعتبار یافته ها از طریق بازبینی توسط مشارکت کنندگان، مشارکت چند پژوهشگر، خودبازبینی و ارائه توصیفات دقیق از تحقیق تضمین شد. این روش ها به اعتبارسنجی، تاییدپذیری و انتقال پذیری نتایج کمک کرده اند.یافته ها: زیست بوم کارآفرینانه پایانه مرزی مهران با چالش های جدی در فرهنگ کار، هم افزایی نهادی، زیرساخت های فیزیکی و دیجیتال و حکمرانی مواجه است. همچنین، سرمایه های انسانی و مالی از کمبودهایی در آموزش، دسترسی به منابع مالی و رقابت پذیری رنج می برند. نوآوری در ابعاد اقتصادی و نهادی نیز مغفول مانده و امنیت به عنوان دغدغه ای مداوم مطرح است. با وجود پتانسیل های جغرافیایی و انسانی، غلبه بر این موانع ساختاری، فرهنگی و اقتصادی مستلزم اصلاحات اساسی در حکمرانی، سرمایه گذاری هدفمند و ایجاد پیوند قوی میان نوآوری، سرمایه و نهادهای علمی برای تبدیل مهران به قطب کارآفرینی مرزی است.نتیجه گیری / دستاوردها: این پژوهش پدیدارشناختی، زیست بوم کارآفرینانه پایانه مرزی مهران را در هشت مقوله اصلی بررسی کرده و آن را پدیده ای پیچیده و چندبعدی معرفی می کند که نیازمند توجه همزمان به تمامی ابعاد نهادی، فرهنگی، زیرساختی، انسانی، مالی، نوآورانه و امنیتی است. یافته ها نشان دهنده تاثیر تعیین کننده فرهنگ کار و میزبانی، ضعف شدید هم افزایی نهادی، کمبودهای زیرساختی فیزیکی و دیجیتال، حکمرانی ناپایدار و امنیتی-محور، ضعف آموزش و امنیت شغلی نیروی انسانی، دسترسی دشوار به سرمایه مالی و نوآوری در سطح گفتمان است. این پژوهش تاکید دارد که توسعه پایدار مرزی مستلزم تقویت امنیت، اصلاح حکمرانی، توسعه زیرساخت های هوشمند، توانمندسازی نیروی انسانی و نهادینه سازی نوآوری در تعامل فعالان اقتصادی است.

کلیدواژه ها:

زیست بوم کارآفرینانه ، پایانه مرزی مهران ، مناطق مرزی ، پدیدارشناسی ، توسعه منطقه ای