مطالعه تحلیلی اثرات نرخ ارز و درآمدهای نفتی بر رفتار توده وار در بازار بورس اوراق بهادار تهران

هدف: کارایی و پویایی بازار بورس اوراق بهادار تا حد زیادی تحت تاثیر رفتار سرمایه گذاران قرار دارد. یکی از الگوهای رفتاری تاثیرگذار در این بازار، پدیده رفتار توده وار (رفتار رمه ای) است که می تواند منجر به نوسانات غیرمنطقی، تشکیل حباب های قیمتی و در نهایت کاهش کارایی بازار شود. این رفتار به ویژه در اقتصادهای وابسته به نفت از اهمیت بیشتری برخوردار است، زیرا نوسانات قیمت نفت نه تنها بر درآمدهای ملی، بلکه بر ثبات بازارهای مالی نیز تاثیر مستقیم می گذارد. در این راستا، پژوهش حاضر به بررسی تحلیلی اثرات نرخ ارز و تغییرات درآمدهای نفتی بر رفتار توده وار در بازار سهام ایران می پردازد.روش شناسی پژوهش: در جهت دستیابی به این هدف، از داده های فصلی ۶۲ متغیر اقتصادی ایران و جهان در بازه سال های ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۰ استفاده شده است؛ همچنین ازآنجایی که رفتار رمه ای یک متغیر غیرقابل مشاهده است، در مرحله اول، با استفاده از روش پیشنهادی هوانگ و سالمون [۱] این متغیر کمی سازی شده و سپس در مرحله دوم در قالب مدل FAVAR به بررسی تاثیر نرخ ارز و درآمدهای نفتی بر این متغیر پرداخته شده است.یافته‎ها: نتایج حاصل از این تحقیق نشان می دهد که رفتار رمه ای در دهه اخیر در بازار سهام تشدید شده و در سال های ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ به اوج خود رسیده است. نتایج به دست آمده از توابع واکنش آنی اثبات می کند که نرخ ارز سهم نسبتا بالایی در توضیح واریانس خطای پیش بینی داشته و برای چندین دوره به شکل معنی داری منجر به شکل گیری و افزایش رفتار رمه ای در بازار سهام می شود. همچنین متغیر درآمدهای نفتی دارای تاثیر منفی و معنی دار بر رفتار رمه ای است و بر مبنای نتایج تجزیه واریانس، این متغیر توانسته درمجموع %۲/۶ از تغییرات رفتار رمه ای را توضیح دهد.اصالت/ارزش افزوده علمی: این پژوهش با کمی سازی رفتار رمه ای به عنوان یک متغیر غیرقابل مشاهده و بررسی همزمان اثرات نرخ ارز و درآمدهای نفتی در قالب مدل FAVAR، به تبیین دقیق تر عوامل موثر بر شکل گیری رفتار توده وار در بازار سهام ایران می پردازد و نقش متغیرهای کلان اقتصادی به ویژه در اقتصاد وابسته به نفت را در این زمینه روشن می سازد.

کلیدواژه ها:

نرخ ارز ، درآمدهای نفتی ، رفتار رمه ای ، بورس و اوراق بهادار تهران ، مدل FAVAR