مروری بر درمان دیابت با استفاده از سلول های بنیادی مزانشیمی و نقش فاکتورهای شیمیایی و فیزیکی در فرایند تمایز

دیابت به ‎عنوان یک معضل بزرگ سلامت جهانی، نیازمند راهکارهای درمانی نوین است. درمان های رایج مانند انسولین، داروها و پیوند پانکراس با وجود کمک به کنترل قندخون، نمی توانند عملکرد طبیعی سلول های بتای پانکراس را بازسازی کنند و با محدودیت هایی مانند هزینه بالا و کمبود اهداکننده مواجه هستند. سلول درمانی، به عنوان راهکاری نوین جهت تولید سلول های بتای پانکراس در مطالعه های متعدد مورد مطالعه قرار گرفته است، در این میان به ویژه استفاده از سلول های بنیادی مزانشیمی، به دلیل دسترسی آسان و ایمنی امیدهای تازه ای ایجاد کرده است. اما روش های متداول تمایز که مبتنی بر فاکتورهای رشد شیمیایی هستند اغلب پرهزینه، ناپایدار و منجر به تولید سلول های ناهمگن می شوند. در پاسخ به این چالش ها، توجه پژوهش ها به سمت استفاده از سیگنال های فیزیکی و مکانیکی معطوف شده است که فرایندهای طبیعی تکاملی را تقلید می کنند. عواملی مانند سختی بستر، نانوتوپوگرافی سطح و معماری ماتریکس خارج سلولی می توانند با فعال سازی مسیرهای انتقال سیگنال مکانیکی، به شکل موثرتر و مقرون به صرفه تری سرنوشت سلول را هدایت کنند و در فرایند تمایز موثر واقع باشند. مطالعه ها نشان می دهند این محرک های فیزیکی قادرند بیان ژن های کلیدی پانکراسی مانند PDX۱ و NKX۶.۱ ترشح انسولین را به طور چشمگیری افزایش دهند و کیفیت سلول های شبه بتا را بهبود بخشند. بر این اساس، به نظر می رسد ترکیب هم افزای محرک های شیمیایی و فیزیکی می تواند راهکاری بهینه ، ایمن و سازگار برای تولید سلول های بتای عملکردی و پایدار باشد و مسیر را برای کاربرد بالینی آن ها در درمان دیابت هموار سازد که تحولی در درمان دیابت می باشد.

کلیدواژه ها:

Diabetes ، Cell therapy ، Mesenchymal stem cells ، Chemical differentiation ، Physical differentiation ، Growth factors ، Cell imprinting ، دیابت ، سلول درمانی ، سلول های بنیادی مزانشیمی ، تمایز شیمیایی ، فاکتورهای رشد ، فاکتورهای فیزیکی ، نقش نگاری سلول