بررسی انگیزه اهدای خون در اهداکنندگان جوان بار اول: تحلیل ثانویه مبتنی بر جمعیت با استفاده از مقیاس خودتنظیمی اهدای خون

چکیده سابقه و هدف  با توجه به نیاز روزافزون به خون و محصولات خونی،  هم زمان با پیری جمعیت و نگرانی از چالش مداوم حفظ اهداکنندگان همراه با سیر نزولی اهداکنندگان جوان، درک بیشتری از انگیزه ها در اهداکنندگان جوان بار اول ضروری به نظر می رسد. نظریه خودتعیینی بر تمایز میان انواع انگیزه، از انگیزه بیرونی تا انگیزه درونی، تاکید دارد. مطالعه ها نشان داده که هر چه سطح انگیزه درونی تر باشد، قصد و تمایل به اهدا، انجام اهدا و ادامه این رفتار بیشتر صورت می پذیرد. به بیان دیگر هویت اهداکننده با اهداکننده بودن و تداوم آن مرتبط است. هدف از این مطالعه، بررسی سطح انگیزه در اهداکنندگان جوان (۳۴-۱۸ سال) بار اول داوطلب اهدای خون کامل در کشور بود. مواد و روش ها این مطالعه مقطعی تحلیلی، یک تحلیل ثانویه بر روی اهداکنندگان جوان (۳۴-۱۸ سال) بار اول بود. نمونه گیری اولیه به صورت طبقه ای- خوشه ای زمانی انجام شد. استان ها طبقه و روزهای کاری (۳۰ روز تصادفی ساده از آبان تا آذر ۱۴۰۳) خوشه ها بودند. نمونه گیری روزانه از مراجعه کنندگان تصادفی ساده بود. از ۷۱۸۷ اهداکننده ای که داده های اولیه آن ها جمع آوری شده بود، ۵۷۳ نفر (۷/۹۷%) اهداکننده جوان بار اول با میانگین سنی (۴/۱۱) ۲۸/۷۹ سال بودند. نمونه ها از نظر سنی به سه گروه ۲۴-۱۸، ۲۹-۲۵ و ۳۴-۳۰ سال تقسیم بندی شد. با توجه به وجود داده های گمشده، برای جاگذاری داده های مربوط به گزاره های انگیزه (۲۴ گزاره) از جاگذاری چندگانه داده استفاده شد. برای تجزیه و تحلیل آماری از مدل رگرسیون خطی با اثرات مختلط و نرم افزار STATA نسخه ۱۷ استفاده شد. یافته ها از ۵۷۳ اهداکننده، ۱۱۳ (۱۹/۷۲%)،  ۱۶۹ (۲۹/۴۹%) و ۲۹۱ (۵۰/۷۹%) نفر به ترتیب در گروه های سنی ۲۴-۱۸، ۲۹-۲۵ و ۳۴-۳۰ سال قرار داشتند. مدل نشان داد که در کل و در هر سه زیرگروه سنی، به جز سطح بی انگیزگی که به عنوان مرجع در مدل محسوب می شود، سایر سطوح انگیزه با ضریب های رگرسیون مثبت و معنادار نسبت به بی انگیزگی مرتبط بودند (۰۰۱/۰ £p). مهم ترین عامل انگیزه در کل (۳/۱۶-۲/۹۱) ۲/۹۹ = b و در تمام گروه های سنی مربوط به سطح درونی بود: در جوانان  ۲۴-۱۸ سال (۳/۲۷-۲/۹۳) ۳/۱۰ =  b و در جوانان ۲۹-۲۵ سال (۳/۰۸-۲/۸۵) ۰۱/۳ = b و در جوانان ۳۴-۳۰ سال (۳/۰۶-۲/۸۱) ۹۳/۲ = b. نتیجه گیری             این پژوهش نشان داد که در چارچوب نظریه خود تنظیمی، سطح انگیزه درونی شده، مهم ترین عامل انگیزه اهدای خون در کل اهداکنندگان بار اول جوان و زیرگروه های سنی بود. این نتیجه بیانگر آن است که این افراد اهدای خون را بخشی از ارزش ها و هویت شخصی خود در نظر می گیرند، یعنی رفتار اهدای خون درونی شده و با هویت و ارزش های فردی هماهنگ شده است و آن را در راستای ارزش های انسانی، نوع دوستی یا مسئولیت اجتماعی درونی کرده اند نه صرفا برای پاداش، ترس از قضاوت یا فشارهای بیرونی. با توجه به این که مشارکت واقعی آنان در اهدای خون پایین است، این مطالعه بر اهمیت حذف موانع ساختاری و فرهنگی و تقویت برنامه های هدفمند مبتنی بر انگیزه درونی تاکید دارد تا پتانسیل بالقوه جوانان به مشارکت مستمر تبدیل شود.

کلیدواژه ها:

Blood Donation ، Donors ، Population ، Motivation ، اهدای خون ، اهداکنندگان ، جمعیت ، انگیزه