حجیت فتاوای استنباط شده توسط هوش مصنوعی در فقه شیعه

هدف: این پژوهش با هدف بررسی حجیت و امکان تقلید از فتاوای هوش مصنوعی در فقه شیعه انجام شده است. با توجه به گسترش کاربردهای هوش مصنوعی در فرآیندهای استنباط، این مقاله به دنبال پاسخ به این پرسش است که آیا از نظر شرعی می توان به فتاوای مستخرج توسط سیستم های هوش مصنوعی اعتماد کرد؟ بررسی این موضوع از آن نظر اهمیت دارد که ممکن است در آینده شاهد استفاده گسترده از این فناوری در استنباط احکام شرعی باشیم. روش شناسی پژوهش: این پژوهش با روش اسنادی-تحلیلی (کیفی) و مراجعه به منابع دینی، داده های مرتبط با فرآیند اجتهاد، شرایط مجتهد، و مبانی حجیت فتوا گردآوری و تحلیل شد. تمرکز اصلی بر تبیین حدود دلالت ادله جواز تقلید بوده تا شمول یا عدم آن نسبت به هوش مصنوعی مورد بررسی قرار گیرد. یافته ها: هوش مصنوعی با توجه به ماهیت قاعده پذیر و ضابطه مند اجتهاد، از نظر تئوریک توانایی استنباط احکام را دارد؛ اما حجیت فتوای مجتهد در فقه شیعی مبتنی بر ولایت تفویض شده از سوی ائمه( است و مستندات شرعی، دلالتی بر جواز تقلید از فتاوای مستقل هوش مصنوعی ندارند یا دلالت آن ها محل تردید است. استفاده از هوش مصنوعی به عنوان ابزار کمکی در فرآیند اجتهاد فقیه، مطلوب و ضروری ارزیابی می شود. بحث و نتیجه گیری: با وجود امکان فنی اجتهاد توسط هوش مصنوعی، به دلیل عدم اثبات ولایت شرعی برای آن، فتاوای مستقل آن فاقد حجیت است؛ البته بهره گیری از هوش مصنوعی در چارچوب فرآیند استنباط فقیهان، به عنوان یک فناوری تحول آفرین توصیه می شود.

کلیدواژه ها:

فقه ، فقها ، حکم شرعی ، استنباط ، افتاء ، هوش مصنوعی ، حجیت