چیستی توسعه مکان محور

مفهوم توسعه اگرچه در ادبیات علوم اجتماعی و برنامه ریزی به عنوان فرایندی برای ارتقای کمی و کیفی زندگی انسانی شناخته می شود، اما همچنان با ابهام های نظری و عملی متعددی روبه رو است. بخش مهمی از این ابهام ناشی از نادیده گرفتن بسترهای فرهنگی، اجتماعی و مکانی شکل گیری توسعه در جوامع مختلف است. بسیاری از رویکردهای رایج توسعه، از جمله نهادگرایی، مدرنیزاسیون، وابستگی و دیدگاه های بین المللی، گرچه هر یک ابعادی از توسعه را تبیین کرده اند، اما نتوانسته اند تصویری جامع از ماهیت آن ارائه دهند. این پژوهش با طرح این فرضیه که فهم و تحقق توسعه بدون توجه به بستر مکانی و هویتی آن امکان پذیر نیست، به بررسی نسبت میان توسعه و مکان می پردازد. روش تحقیق بر مبنای تحلیل مفهومی و رویکرد دیالکتیکی است؛ بدین صورت که ابتدا از طریق تبیین آنتی تزها در قالب «آنچه توسعه نیست» و «آنچه مکان نیست» به بازخوانی انتقادی این دو مفهوم پرداخته شده و سپس با تلفیق نتایج حاصل، چارچوبی برای تبیین مفهوم «توسعه مکان محور» ارائه می شود. یافته های پژوهش نشان می دهد توسعه پدیده ای چندوجهی و سیستمی است که تحقق آن مستلزم پیوند با تجربه زیسته انسان، گذر زمان و شکل گیری احساس مکان در جامعه است. در این چارچوب، مکان نه صرفا به عنوان یک بستر فیزیکی، بلکه به مثابه ساختاری از روابط، هویت و تجربه انسانی عمل می کند که می تواند فرایندهای توسعه را تسهیل، تسریع و تثبیت نماید. بر این اساس، توسعه مکان محور به عنوان رویکردی تفسیری و کل نگر مطرح می شود که با فاصله گرفتن از نسخه های یکسان و وارداتی توسعه، امکان شکل گیری الگوهای بومی و پایدار پیشرفت را فراهم می سازد.

کلیدواژه ها:

development ، place-based approach ، sense of place ، indigenous development ، systemic approach to development ، توسعه ، مکان محوری ، حس مکان ، توسعه بومی ، رویکرد سیستمی به توسعه