توسعه مکان محور در بافت های آسیب پذیر شهری

بافت های آسیب پذیر شهری، به ویژه بافت های فرسوده و تاریخی، در دهه های اخیر عمدتا در چارچوبی کمی و پوزیتویستی فهم و مدیریت شده اند؛ رویکردی که با تقلیل این بافت ها به «مناطق بیمار» و تمرکز بر شاخص های صرفا کالبدی و تراکمی، از درک ماهیت مکان مند و ظرفیت های درونی آن ها بازمانده است. این مقاله با اتکا به رویکردی نظری-تحلیلی، به بازخوانی مفهوم «توسعه مکان محور» در مواجهه با بافت های آسیب پذیر شهری می پردازد و می کوشد نشان دهد که چگونه جابه جایی کانون توجه از «مسئله مند بودن» به «ظرفیت مند بودن» این بافت ها، می تواند مبنایی برای بازآفرینی پایدار و ارتقای کیفیت زندگی ساکنان فراهم آورد. پژوهش حاضر با مرور انتقادی ادبیات شهرسازی و بازآفرینی، و تحلیل ویژگی های متمایز بافت های تاریخی و فرسوده از جمله هویت تاریخی- مکانی، پیوندهای اجتماعی و محله ای، رواج زندگی پیاده، و امکان فعال سازی ظرفیت های گردشگری و اقتصادی مبتنی بر میراث، استدلال می کند که رویکرد مکان محور در دو گام سامان می یابد: نخست، نفی نگاه پوزیتویستی و پاسخ های شتاب زده و صرفا کمی به بافت های آسیب پذیر، و سپس، سازمان دهی مداخلات توسعه ای بر اساس ظرفیت های مکانی به مثابه «مزیت افزوده» در تبدیل چالش ها به فرصت های رشد. یافته های نظری مقاله نشان می دهد که اتخاذ رویکرد مکان محور، نه فقط به بهبود شاخص های کالبدی و عملکردی، بلکه به تقویت انسجام اجتماعی، ارتقای امنیت، بهبود سلامت شهری، و افزایش ارزش های معنوی و اقتصادی مکان منجر می شود و می تواند به عنوان مبنایی برای سیاست گذاری و برنامه ریزی بازآفرینی در بافت های آسیب پذیر شهری به کار رود.

کلیدواژه ها:

Development ، Place-Based ، Vulnerable Fabric ، Historic Fabric ، Deteriorated Fabric ، توسعه ، مکان محور ، بافت آسیب پذیر ، بافت تاریخی ، بافت فرسوده