ارزیابی انتقادی مشکلات روش شناسی پژوهش های حاکمیت شرکتی در ایران: چالش ها و راه کارها

هدف: این مطالعه به بررسی چالش های روش شناسی در پژوهش های کمی مرتبط با حاکمیت شرکتی می پردازد و مباحث کلیدی آن عبارت است از: نادیده گرفتن شکاف بین نظریه و روش، مشکلات مربوط به چسبندگی متغیرها، نوسان ناکافی بین مقطعی، مسئله درون زایی، تعاملات پیچیده میان سازه های حاکمیت شرکتی، محدودیت های مرتبط با منابع داده ای مورداستفاده و همچنین بی توجهی به اهمیت اقتصادی است. علاوه براین، روند چالش های روش شناسی در پژوهش های داخلی حاکمیت شرکتی، در دوره مدنظر بررسی می شود و در نهایت، مسیرها و زمینه های پژوهشی جدید در حوزه حاکمیت شرکتی برجسته می شود. همچنین، روش متغیرهای ابزاری به عنوان پرکاربردترین روش برای رفع مشکل درون زایی متغیرهای حاکمیت شرکتی به طور خلاصه معرفی می شود.روش: برای شناسایی مشکلات روش شناسی در پژوهش های حاکمیت شرکتی، از رویکرد تحلیلی انتقادی استفاده شده است. در این پژوهش، مقاله های چاپ شده در مجله «بررسی های حسابداری و حسابرسی» بین سال های ۱۳۷۱ تا ۱۴۰۲ بررسی شده است. انتخاب این مجله، به دلیل سابقه طولانی و چاپ مقاله هایی بوده است که به سازوکارهای مختلف حاکمیت شرکتی در طی سال های مختلف پرداخته اند. حاکمیت شرکتی شامل سازوکارهای درون سازمانی و برون سازمانی است. در این مطالعه، سه سازه پرتکرار «هیئت مدیره»، «مدیریت» و «مالکیت» از میان این سازوکارها ارزیابی شده است.یافته ها: نتایج بررسی چهار ویژگی پرتکرار در «هیئت مدیره» شامل استقلال، اندازه، تخصص مالی و دوگانگی نقش مدیرعامل و رئیس هیئت مدیره، سه ویژگی پرتکرار در «مدیریت» شامل ثبات مدیرعامل، مالکیت مدیریتی و پاداش و سه ویژگی پرتکرار در «مالکیت» شامل مالکیت نهادی، تمرکز مالکیت و مالکیت دولتی نشان می دهد که بسیاری از معیارهای بررسی شده، به دلیل بی توجهی به شرایط محیطی، به شکاف بین نظریه و روش منجر شده اند. این معیارها از مسائلی مانند چسبندگی، نوسان ناکافی بین مقطعی، بی توجهی به تعاملات میان سازه های حاکمیت شرکتی، مشکلات درون زایی، محدودیت تعداد مشاهدات و بی توجهی به اهمیت اقتصادی رنج می برند. همچنین، نتایج بررسی ها نشان می دهد که این مشکلات روش شناسی در مقاله های چاپ شده در سال های اخیر همچنان پابرجا هستند. گفتنی است که در این پژوهش، شاخص های ترکیبی در اندازه گیری حاکمیت شرکتی ارزیابی نشده اند؛ اما مرور کوتاهی روی این شاخص ها نشان می دهد که آن ها نیز از مشکلات روش شناسی مبرا نیستند.نتیجه گیری: این مطالعه نشان می دهد که پژوهش های حاکمیت شرکتی در ایران با چالش های روش شناسی جدی مواجهند که این مشکلات می تواند اعتبار و کاربرد نتایج را محدود کند. ارتقای کیفیت این پژوهش ها، به توجه به مسائل اساسی مانندعدم تناسب بین نظریه و شرایط محیطی، چالش های درون زایی و نمونه گیری محدود نیازمند است. با پرداختن به این موضوعات، می توان اثرگذاری نظری و عملی پژوهش ها را بهبود بخشید و زمینه را برای اجرای بهتر سیاست ها و تصمیم گیری ها فراهم کرد. علاوه براین، برخی ویژگی های محدود در سه سازوکار حاکمیت شرکتی، به ویژه هیئت مدیره که نقش بسیار مهمی دارد، در پژوهش های داخلی در کانون توجه بوده است. این پژوهش با معرفی ویژگی های کمتر مطالعه شده بر اساس ادبیات بین المللی، جهت گیری مناسبی را برای پژوهش های آتی در این حوزه فراهم کرده است.

کلیدواژه ها:

حاکمیت شرکتی ، مشکلات روش شناسی ، ارزیابی انتقادی