اسطوره کاوی آب در زبان عرفان بر پایه پنج متن عرفانی

اسطوره کاوی از نظریه های مطرح در اسطوره شناسی است که امکان کاربرد برای نقد اسطوره ای را دارد. اسطوره کاوی از سوی دنی دو روژمون با رویکرد اسطوره کاوی فرهنگی متن محور و اسطوره کاوی فرهنگی مولف محور مطرح شد و از سوی ژیلبر دوران، به اسطوره کاوی اجتماعی تمایل پیدا کرد. در رویکرد اخیر، پس از یافتن ردپای یک اسطوره در متن مورد تحقیق، روایت اسطوره ای آن را بازمی یابند و به تحلیل مضمونی آن روایت و سپس تحلیل مضمونی کاربردهای آن اسطوره در متن مورد تحقیق و سرانجام تحلیل اجتماعی تفاوت های کاربرد آن در این دو می پردازند تا چند و چون بازتولید هویت فرهنگی را نشان دهند. مقاله حاضر بر اساس روش ژیلبر دوران به اسطوره کاوی آب در متون عرفانی اسرارالتوحید، تمهیدات، تذکره الاولیا، عوارف المعارف و مرصادالعباد پرداخته است. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی سرانجام نتیجه گرفته است که اسطوره آب در میان اسطوره های ایرانی و غیرایرانی، با مضامینی مانند تقدس، حیات بخشی، تطهیر، نماد بودن برای آگاهی، دخترانگی و زیبایی، بارورکنندگی، مبارزه با خشکسالی، درمانگری و جاودانگی، میرانندگی و عنصر فرودین آمده است. با این حال در پنج متن عرفانی مورد تحقیق، کارکردهای متعالی تری مانند تقدس الهی، حیات بخشی بنیادین، تطهیر درون، نماد بودن برای فراآگاهی، مغلوبیت نزد عارف، مدیوم بودن برای عارف، میرانندگی و تغییر خاصیت، یافته است، تا جایی که همه به قابلیت های ماورای طبیعی آب از دید عارف و قابلیت های ماورای طبیعی عارف در برخورد با آب بازمی گردند و همین تفاوت ها اسطوره آب را نزد عارفان، به الهیات آب بدل ساخته است.

کلیدواژه ها:

اسطوره کاوی" ، نقد اسطوره ای" ، زبان عرفان" ، اسطوره آب" ، " ، ژیلبر دوران"