بازتاب قلندریه در شعر فارسی افغانستان با تکیه بر عشقر، بیتاب و سیدای کروخی

یکی از موضوعات مطرح در ادب عرفانی به ویژه غزل عارفانه، به کاربردن مضامین و مفاهیم قلندری است. این شیوه، از سنایی آغاز شد و در شعر غزل سرایان مطرحی چون عطار، حافظ، عراقی، مولوی و دیگران، تاثیر فراوانی بر جای نهاد. مضامین و شاخصه های قلندریه در دوره های اخیر و در غزلیات معاصر افغانستان نیز بازتاب قابل‎توجهی داشته است؛ ازاین رو، پژوهش حاضر درصدد است تا به شیوه توصیفی تحلیلی عناصر و مفاهیم قلندریه را با تکیه بر اشعار سه تن از شاعران برجسته معاصر افغانستان، عشقری، بیتاب و سیدای کروخی بررسی کند. نتیجه پژوهش نشان می دهد که این شاعران تلاش کرده اند که عناصر قلندری را در اشعارشان وارد کنند و از این طریق، به خلق مفاهیم و مضامین قلندرانه بپردازند. سه شاعر مذکور با نادیده-گرفتن تابوهای دینی و اجتماعی حاکم بر عصر خویش، این مفاهیم را در شعر خود به کار برده اند و به ستایش مراکز فسق و فجوری چون میخانه و بتخانه پرداخته و گاه، مخاطبان شان را به زناربستن و غسل تعمید و دیگر مسائلی که با آموزه ها و هنجارهای دین اسلام در تضاد است، تشویق کرده اند. شطح، تعریض به زاهدان و صوفیان، ترغیب به می گساری، چرس و بنگ و نشئه کردن و خوشی کاذب، توصیف آلات موسیقی، گرایش به مذهب ملامتیه، بدنامی و پشت پا زدن به نیکنامی ها و در کلیت امر، تشویق به شیوه زندگی قلندرانه با بسامد فراوانی در شعر این سه شاعر دیده می شود. ابراز چنین مفاهیمی در شعر آنان به دلیل تاثیرپذیری از سنت شعری گذشته، مخالفت متشرعان و رواج مکتب نمادگرایی (سمبولیسم) عرفانی است.

کلیدواژه ها:

غزل عارفانه ، قلندریه ، افغانستان ، عشقری ، بیتاب ، سیدای کروخی