شطحات عرفانی و شیوه های خوانش

پژوهش حاضر به واکاوی شطحات روزبهان بقلی شیرازی در پرتو نظریه های مدرن تفسیر و رمزگشایی می پردازد. مساله اصلی آن است که چگونه می توان لایه های معنایی و تجارب حدی عرفانی را، که در سنت صوفیانه با زبان متناقض و استعاری بیان شده اند، در دستگاه های نظری معاصر بازخوانی کرد؟ بر این مبنا، سه ضلع بنیادین عرفان اسلامی حق، نفس و عالم هستی به منزله یک دستگاه مرابطه ای مثلثی در نظر گرفته می شود که از دل آن، گونه های متفاوت از مناسبات و تجلیات پدید می آید. این گونه ها به مثابه گره گاه های تفسیری، هر یک با ابزار یک نظریه مدرن رمزگشایی می شوند: هرمنوتیک ظن و معنای ریکور، لذت متن بارت، پدیدارشناسی امر قدسی الیاده، روان کاوی لکان، روان شناسی دین ویلیام جیمز و واسازی دریدا. روش کار بر آن است که شطح، صرفا متن ادبی نیست، بلکه شهادتی از تجربه ای حدی تلقی شود؛ تجربه ای که با خصایصی چون انفعال، پارادوکس و گسست از منطق عادی زبان همراه است. بنابراین، هرمنوتیک مدرن به عنوان گام های تفسیری، امکان می دهد تا از سطح نمادین به لایه های ژرف روانی، وجودی و گفتمانی عبور کنیم. حاصل این رهیافت، ترسیم الگویی میان رشته ای است که عرفان را با فلسفه، روان کاوی و مطالعات زبان شناختی معاصر در گفت وگویی زایا قرار می دهد که به جای قرائت صرفا تاریخی یا ادبی، شطحات را در چشم انداز یک نظام رمزگشایی تطبیقی بازسازی می کند که به واسطه آن، امکان فهم تازه ای از تجربه عرفانی به مثابه ساختاری میان ذهنی، چندلایه و هم زمان قدسی و روان شناختی فراهم می شود.

کلیدواژه ها:

شطح ، رمزگشایی ، خوانش نظری ، تحلیل مقایسه ای ، تجربه های حدی