بررسی رابطه درآمدهای نفتی و قیمت مسکن با گسترش سکونتگاه های غیررسمی در کلانشهر مشهد (با رویکرد فرضیه بیماری هلندی)

گسترش سکونتگاه های غیررسمی یکی از مهم ترین پیامدهای نابرابری های ساختاری در شهرهای کشورهای در حال توسعه به شمار می رود و ریشه آن را می توان در تحولات اقتصاد کلان جست وجو کرد. پژوهش حاضر با هدف تبیین رابطه میان درآمدهای نفتی، قیمت مسکن و گسترش سکونتگاه های غیررسمی در کلانشهر مشهد و با رویکرد آزمون فرضیه بیماری هلندی انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی–تحلیلی است که با رویکرد ترکیبی و بهره گیری از داده های کمی و کیفی در بازه زمانی ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۰ انجام شد. جامعه آماری شامل سکونتگاه های غیررسمی مشهد با ۸ پهنه و ۶۷ محله بود که چهار محله شاخص با روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. داده های کمی از منابع رسمی ملی و محلی گردآوری و با استفاده از آزمون های نرمالیتی، همبستگی، رگرسیون، علیت گرنجر و هم انباشتگی یوهانسون تحلیل شد. داده های کیفی نیز از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته گردآوری و با روش تحلیل مضمون بررسی گردید. نتایج نشان داد ارزش واقعی درآمدهای نفتی کشور طی دوره مطالعه کاهش محسوسی داشته و هم زمان قیمت مسکن در مشهد رشد بسیار شدیدی را تجربه کرده است. تحلیل های آماری وجود رابطه مثبت و معنادار میان درآمدهای نفتی و قیمت مسکن و نیز میان قیمت مسکن و رشد جمعیت سکونتگاه های غیررسمی را تایید کرد. همچنین آزمون های علیت و هم انباشتگی از وجود رابطه بلندمدت میان درآمدهای نفتی و بازار مسکن حکایت داشت. یافته های کیفی نیز نشان داد گرانی مسکن مهم ترین عامل سوق دهنده خانوارهای کم درآمد به سکونتگاه های غیررسمی بوده و بخش قابل توجهی از درآمد آن ها صرف هزینه مسکن می شود.بر این اساس، پژوهش حاضر زنجیره علی «درآمدهای نفتی ← افزایش قیمت مسکن ← گسترش سکونتگاه های غیررسمی» را تایید می کند. نتایج نشان می دهد مدیریت نقدینگی در دوره های رونق نفتی، اجرای سیاست های پادچرخه ای در بازار مسکن، حمایت مالی هدفمند از اقشار کم درآمد و برنامه های توانمندسازی سکونتگاه های غیررسمی می تواند در کاهش این پدیده نقش موثری ایفا کند.

کلیدواژه ها:

درآمدهای نفتی ، قیمت مسکن ، سکونتگاه های غیررسمی ، بیماری هلندی ، کلانشهرمشهد