فرهنگ صلح در روایت های نمادین ایران: خوانش نشانه شناختی، از اسطوره تا سیاست بین الملل

درک رفتار بین المللی ایران، به عنوان کشوری با تمدنی دیرپا و لایه های فرهنگی پیچیده، نیازمند عبور از تحلیل های سطحی و واکاوی ژرف ساخت های نمادین آن است. این پژوهش با به کارگیری نظریه «سپهر نشانه ای» یوری لوتمان، به واکاوی گفتمان صلح در نمادهای ملی و فرهنگی ایران می پردازد. پرسش اصلی آن است که روایت صلح چگونه از رهگذر سازوکارهای نشانه ای در سپهر نشانه ای ایران صورتبندی شده و چه نسبتی با الگوی کنش گری این کشور در عرصه بین الملل دارد؟ پژوهش با «تحلیل بینامتنی» پنج متن (درفش کاویانی، تخت جمشید، باغ ایرانی، شاهنامه و اشعار کلاسیک) فرهنگ ایران را مورد مطالعه قرار می دهد. یافته ها از وجود یک «روایت کلان صلح عدالت محور» در هسته این سپهر حکایت دارد؛ روایتی که صلح را نه وضعیتی انفعالی، بلکه آرمانی مشروط به تحقق «ارته» (نظم عادلانه) و نفی «دروج» (بی عدالتی) تعریف می کند. این روایت، الگوی رفتار ایران مبتنی بر اجتناب از تجاوزگری و تاکید بر دفاع مشروع را تبیین می کند. فراتر از تبیین الگوی رفتاری ایران، این پژوهش با تحلیل تطبیقی دو سپهر نشانه ای ایران و غرب آشکار می سازد که شکاف تفسیری پایدار در روابط بین الملل، ریشه در برخورد کدهای فرهنگی متعارض دارد. آنچه درون سپهر نشانه ای ایران «دفاع مشروع» و «احیای ارته» معنا می شود، در سپهر نشانه ای غرب مبتنی بر نظم وستفالیایی، به عنوان «تجاوز» و «بی ثبات سازی» ترجمه می شود و غفلت از این منطق درونی، تحلیل های رایج را به تقلیل گرایی دچار می سازد.

کلیدواژه ها:

نشانه شناسی فرهنگی ، صلح عدالت محور ، ارته و دروج ، نمادهای ملی ایران ، سیاست خارجی ایران ، یوری لوتمان ، سپهرنشانه ای